उकाडा सगळ्यांसाठी, पण झळ सारखी नाही… एका साध्या सुती कपड्याचे ‘जातवास्तव’!

उष्णतेची झळ सगळ्यांनाच बसते, पण ती सगळ्यांना सारखी बसत नाही. दिल्लीच्या शाहबाद डेअरी वस्तीत राहणाऱ्या पूनम, ऋतिका आणि पाले राम यांच्या आयुष्यात उकाडा हा केवळ हवामानाचा प्रश्न नाही. तो त्यांच्या जातीशी, कामाशी आणि आर्थिक परिस्थितीशी जोडलेला आहे. भारतात उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र होत असताना शरीराला आराम देणारे सुती कपडे अनेकांसाठी सहज उपलब्ध असतील; पण दलित स्वच्छता कर्मचाऱ्यांच्या कुटुंबांसाठी ते अजूनही चैनीची वस्तू आहेत. एका साध्या कपड्याच्या धाग्यांमधून दिसणारी ही कथा हवामान बदल आणि सामाजिक विषमतेच्या नात्याचा वेध घेते.

आत्महत्याग्रस्त शेतकरी विधवांना दिलासा; बचत गटांना मिळणार शासकीय पडीक जमीन

महिला बचत गटांना विविध व्यवसाय, शेती व पूरक उपजीविकेसाठी शासकीय पडीक जमीन उपलब्ध करून देण्याचा राज्य सरकारचा निर्णय. पात्र महिला बचत गटांना केवळ एक रुपया नाममात्र दराने शासकीय जमीन देण्यात येणार. जमीन उपलब्ध झाल्याने रोजगारनिर्मिती, उत्पन्नवाढ आणि आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबांच्या पुनर्वसनाला बळ मिळणार.

सेनेच्या वर्धापनदिनानंतर एकच प्रश्न, हा ‘दंगलकार नितीन चंदनशिवे’ नेमका कोण आहे?

शिवसेनेच्या वर्धापनदिन सोहळ्यात काल एक राजकीय भाषण नव्हे, तर एक कविता चर्चेचा विषय ठरली. उद्धव ठाकरे यांच्या उपस्थितीत सादर झालेल्या कवी नितीन चंदनशिवे यांच्या कवितेने सभागृहात टाळ्यांचा कडकडाट मिळवला आणि काही तासांतच सोशल मीडियावर लाखो लोकांपर्यंत पोहोचली. अनेकांसाठी हा कवी नवीन होता. पण महाराष्ट्रातील बहुजन, आंबेडकरी आणि परिवर्तनवादी सांस्कृतिक विश्वात 'दंगलकार' म्हणून ओळखले जाणारे नितीन चंदनशिवे गेली अनेक वर्षे गावागावांत कविता, व्याख्याने आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांतून आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण करत आहेत. मग नेमका कोण आहे हा कवी? त्याच्या कवितेत असे काय आहे की ती व्यासपीठ ओलांडून लोकांच्या चर्चेचा विषय बनते?

कधी पावसाची, कधी नवऱ्याच्या परतण्याची वाट पाहणाऱ्या स्त्रिया; आज स्वतःच्या भविष्याच्या शिल्पकार आहेत..!

राजस्थानमधील बांसवाडा जिल्ह्याच्या घाटोल तालुक्यात लंबा घाटा नावाचं एक गाव आहे. या गावाने गेल्या काही वर्षांत जो प्रवास केला आहे, तो कोणत्याही मोठ्या बदलाचे बेमिसाल उदाहरण ठरावा असा आहे. आज इथल्या महिला शेतात भाजीपाला पिकवत आहेत, पशुपालन करत आहेत, बाजारात जाऊन स्वतःचा माल स्वतः विकत आहेत आणि आपल्या कुटुंबासाठी स्थायी उपजीविकेचा मार्ग स्वतःच घडवत आहेत. पण हे चित्र नेहमीच असं नव्हतं… पाच वर्ष मागे वळून पाहिलं तर लंबा घाट्याची जमीन पावसाच्या थेंबांशिवाय इतर कोणत्याही आधाराला ओळखत नव्हती. मग कसा झाला हा बदल…?

चारित्र्याच्या संशयातून पत्नीवर अमानुष अत्याचार; पत्नीचे मुंडण, मारहाण अन् जबरदस्तीने लघवी पाजल्याचा आरोप

छत्तीसगडमधील कोरिया जिल्ह्यात कौटुंबिक हिंसेची अत्यंत संतापजनक घटना समोर आली असून, चारित्र्याच्या संशयावरून एका पतीने आपल्या पत्नीवर अमानुष अत्याचार केल्याचा आरोप करण्यात आला आहे. पीडित महिलेचे हात-पाय बांधून तिला बेदम मारहाण करण्यात आली. तसेच तिचे मुंडण करून चेहऱ्यावर इंजिन ऑइल फासण्यात आले आणि जीवे मारण्याची धमकी देण्यात आल्याचा दावा तिने केला आहे. या घटनेतील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे आरोपीने आपल्या लहान मुलांसमोरच पत्नीचा अपमान केल्याचा आरोप आहे. घटनेचा व्हिडिओ सोशल मीडियावर व्हायरल झाल्यानंतर पोलिसांनी आरोपीविरुद्ध गुन्हा दाखल केलाय.

जिथे ईद आणि शिवजयंती एकत्र साजरी व्हायची, त्या सांगलीच्या ‘आरळा’मध्ये असं अचानक काय घडलं…?

वारणा खोऱ्यातील आरळा गावाची ओळख शिवजयंतीचा गुलाल आणि ईदचा शिरखुर्मा एकत्र वाटणाऱ्या सामाजिक सलोख्यामुळे होती. मात्र गावात एका मुस्लिम समाजाच्या चिकन-मटणाच्या दुकानात सुरू झालेला किरकोळ वाद काही तासांत मारहाणीपर्यंत पोहोचला. गुन्हे दाखल झाले, अटक झाली, मोर्चे निघाले, धरणे आंदोलनाचा आणि गाव सोडण्याचा इशारा देण्यात आला आणि अनेक वर्षे गुण्यागोविंदाने राहणाऱ्या गावात संशयाच्या भिंती उभ्या राहिल्या. एका क्षुल्लक भांडणाने एवढं मोठं रूप कसं घेतलं? गावाच्या सामाजिक नात्यांमध्ये नेमकं काय बदललं? आणि सलोख्याची ओळख असलेल्या आरळ्यात आज नेमकं घडतंय तरी काय? ‘बाईमाणूस’चा स्पेशल ग्राऊंड रिपोर्ट…

पडद्यावरचा बदलता दलित चेहरा… दयेच्या पात्रापासून कथानकाच्या नायकापर्यंत!

एकेकाळी हिंदी सिनेमातील दलित पात्र म्हणजे अन्यायग्रस्त, असहाय आणि सवर्ण नायकाच्या सहानुभूतीची वाट पाहणारी व्यक्ती, अशीच त्याची प्रतिमा होती. मात्र गेल्या दशकात ही चौकट हळूहळू मोडू लागली आहे. दहाड, कठहल, पाताल लोक आणि राख यांसारख्या निर्मितींमध्ये दलित पात्रे आता कथानकाच्या केंद्रस्थानी उभी आहेत. ती अन्यायाची बळी नसून न्यायासाठी लढणारी, निर्णय घेणारी आणि सत्तेला प्रश्न विचारणारी आहेत. हिंदी सिनेमा आणि ओटीटी विश्वात घडत असलेल्या या बदलाचा मागोवा घेणारा हा लेख.

Nandurbar : "पाणी आलं... पाणी आलं...!" | स्वातंत्र्याच्या ७८ वर्षांनंतर 'सादरी'त नळाला आलं पाणी..

नंदुरबार जिल्ह्यातील सातपुडा पर्वतरांगेतील सादरी पाड्यावर स्वातंत्र्याच्या ७८ वर्षांनंतर पहिल्यांदाच नळाद्वारे पाणी पोहोचलं. नर्मदा नदीच्या काठावर वसलेलं गाव असूनही ग्रामस्थांना पिण्याच्या पाण्यासाठी दररोज डोंगर-दऱ्या उतरून नदीपर्यंत जावं लागत होतं. जलजीवन मिशनसारख्या योजनांचे दावे असतानाही या दुर्गम आदिवासी पाड्यावर पाण्याची समस्या कायम होती. ग्रामस्थांच्या श्रमदानातून, यंग फाउंडेशनच्या पुढाकारातून आणि DJED फाउंडेशनच्या आर्थिक मदतीतून दोन महिन्यांत ही पाणी योजना उभी राहिली. सादरी पाड्यावर आलेलं हे पाणी केवळ एका गावाची तहान भागवणारं नाही, तर सातपुड्यातील शेकडो दुर्गम आदिवासी पाड्यांच्या वास्तवावर प्रकाश टाकणारं उदाहरण आहे.

विषारी दारूने घेतले 18 बळी! | "महिलांचा आरोप - पोलिसांना हप्ता?"

पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड हादरलं! फुगेवाडी, दापोडी, काळेपडळ आणि हडपसर भागात विषारी दारूमुळे १५ निष्पाप लोकांचा मृत्यू झाला आहे, तर अनेकजण मृत्यूशी झुंज देत आहेत. "घरून व्यवस्थित गेले, पण परत आल्यावर माशासारखे तडफडले..." स्थानिक महिलांचा हा आक्रोश काळजाला घर पाडणारा आहे. या भीषण दुर्घटनेनंतर स्थानिक महिलांनी थेट पोलिसांवर "हफ्ता घेतात" असा गंभीर आरोप केला आहे. मुख्य आरोपी योगेश वानखेडे याला ताब्यात घेण्यात आले असून मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी या प्रकरणाची गंभीर दखल घेतली आहे. नक्की काय आहे संपूर्ण सत्य? पाहा 'बाईमाणूस'चा हा विशेष रिपोर्ट.

Hingoli। हिंगोलीच्या पांगरा शिंदे गावात सतत भूकंप का होत आहेत?

हिंगोलीच्या वसमत तालुक्यातील पांगरा शिंदे परिसरात गेल्या ९ वर्षांपासून सुरू असलेल्या भूकंपाच्या मालिकेमुळे गावकऱ्यांचे जीवन भयभीत झाले आहे. ११ एप्रिल रोजी बसलेल्या ४.७ रिश्टर स्केलच्या धक्क्याने गावातील जुन्या मातीच्या घरांची कशी पडझड झाली आणि गावकरी कोणत्या भीतीच्या छायेत जगत आहेत, याचा सविस्तर आढावा घेणारा ‘बाईमाणूस’चा हा विशेष ग्राउंड रिपोर्ट.

'BaiManus’चा महा इम्पॅक्ट: एका रिपोर्टने बदललं शिवरायांच्या रक्षकाच्या कुटुंबाचं नशीब

एकीकडे ‘राजा शिवाजी’ सिनेमाची विक्रमी घोडदौड सुरू असताना, प्रत्यक्ष छत्रपती शिवाजी महाराजांचे प्राण वाचवणाऱ्या वीर जिवा महालेंच्या १४ व्या पिढीचं आयुष्य मात्र अत्यंत हालाखीत जात होतं. अंथरुणाला खिळलेले वडील, मजुरी करणारी आई आणि सलूनमध्ये काम करणारा मुलगा… ‘बाईमाणूस’ने हा उपेक्षित इतिहास महाराष्ट्रासमोर आणला आणि अवघ्या २४ तासांत संपूर्ण परिस्थिती बदलली. उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि खासदार डॉ. श्रीकांत शिंदे यांनी तातडीने मदतीचे आदेश दिले. वैद्यकीय मदत कक्षाचे प्रमुख मंगेश चिवटे थेट साताऱ्यातील कोंढवली गावात पोहोचले. समाजातील संवेदनशील नागरिक आणि मुस्लिम मावळा सादिक शेख यांनीही सपकाळ कुटुंबाच्या मदतीसाठी पुढाकार घेतला.

Saving the Aravallis: A Fight to Protect an Ancient Lifeline

31 Hills Vanished: The Visual Evidence Excerpt: Official records confirm the unthinkable: 31 out of 128 hills in the Aravalli range have physically vanished due to illegal mining. With groundwater levels sinking and the new "100-meter" rule leaving the foothills vulnerable, the ecological collapse is no longer a prediction—it is happening. Explore the timeline of destruction and the movement demanding justice.

Who is this Sadu Mata, where men wearing vermilion and wearing sarees play Garba?

One should experience 'Vari'!

"How many Supreme Court judges are Dalit-Tribals?"

‘’सर्वोच्च न्यायालयातील किती न्यायाधीश दलित-आदिवासी आहेत?’’

जिथे ईद आणि शिवजयंती एकत्र साजरी व्हायची, त्या सांगलीच्या ‘आरळा’मध्ये असं अचानक काय घडलं…?

वारणा खोऱ्यातील आरळा गावाची ओळख शिवजयंतीचा गुलाल आणि ईदचा शिरखुर्मा एकत्र वाटणाऱ्या सामाजिक सलोख्यामुळे होती. मात्र गावात एका मुस्लिम समाजाच्या चिकन-मटणाच्या दुकानात सुरू झालेला किरकोळ वाद काही तासांत मारहाणीपर्यंत पोहोचला. गुन्हे दाखल झाले, अटक झाली, मोर्चे निघाले, धरणे आंदोलनाचा आणि गाव सोडण्याचा इशारा देण्यात आला आणि अनेक वर्षे गुण्यागोविंदाने राहणाऱ्या गावात संशयाच्या भिंती उभ्या राहिल्या. एका क्षुल्लक भांडणाने एवढं मोठं रूप कसं घेतलं? गावाच्या सामाजिक नात्यांमध्ये नेमकं काय बदललं? आणि सलोख्याची ओळख असलेल्या आरळ्यात आज नेमकं घडतंय तरी काय? ‘बाईमाणूस’चा स्पेशल ग्राऊंड रिपोर्ट…

अस्सी: 'पुरुषी' भावविश्व उलगडणारा सिनेमा…

बलात्काराच्या एका प्रकरणाभोवती फिरणारा अनुभव सिन्हांचा 'अस्सी' हा चित्रपट प्रथमदर्शनी स्त्रियांवरील हिंसेची कथा वाटतो. मात्र कथानक जसजसं उलगडत जातं, तसतसा हा चित्रपट हिंसेच्या मुळाशी असलेल्या पुरुषी भावविश्वाचा शोध घेऊ लागतो. आरोपींपासून ते पीडितेच्या पतीपर्यंत, न्यायव्यवस्थेपासून ते पोलीस यंत्रणेपर्यंत आणि एका सहा वर्षांच्या मुलापासून ते गुप्तहेरापर्यंत विविध पुरुष व्यक्तिरेखा या चित्रपटात समोर येतात. त्यांच्यामधून पुरुषत्वाची अनेक परस्परविरोधी रूपं उलगडत जातात. स्त्रियांवरील अत्याचार हा केवळ स्त्रियांचा प्रश्न नसून पुरुषत्वाची घडण, सत्ता, हिंसा, काळजी, जबाबदारी आणि न्याय यांच्या गुंतागुंतीच्या नात्यांशी जोडलेला सामाजिक प्रश्न आहे, हे 'अस्सी' ठामपणे अधोरेखित करतो.

सेनेच्या वर्धापनदिनानंतर एकच प्रश्न, हा ‘दंगलकार नितीन चंदनशिवे’ नेमका कोण आहे?

शिवसेनेच्या वर्धापनदिन सोहळ्यात काल एक राजकीय भाषण नव्हे, तर एक कविता चर्चेचा विषय ठरली. उद्धव ठाकरे यांच्या उपस्थितीत सादर झालेल्या कवी नितीन चंदनशिवे यांच्या कवितेने सभागृहात टाळ्यांचा कडकडाट मिळवला आणि काही तासांतच सोशल मीडियावर लाखो लोकांपर्यंत पोहोचली. अनेकांसाठी हा कवी नवीन होता. पण महाराष्ट्रातील बहुजन, आंबेडकरी आणि परिवर्तनवादी सांस्कृतिक विश्वात 'दंगलकार' म्हणून ओळखले जाणारे नितीन चंदनशिवे गेली अनेक वर्षे गावागावांत कविता, व्याख्याने आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांतून आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण करत आहेत. मग नेमका कोण आहे हा कवी? त्याच्या कवितेत असे काय आहे की ती व्यासपीठ ओलांडून लोकांच्या चर्चेचा विषय बनते?

‘कुराक’... जगभर गाजलेल्या या सिनेमावर त्यांच्या देशात मात्र बंदी, काय आहे ‘आला काचू’ ही कुप्रथा…?

‘कुराक’ या किर्गिझस्थानी सिनेमाने जगभरातील अनेक प्रतिष्ठेच्या चित्रपट महोत्सवात पारितोषिकं मिळवली. जगभरातून या सिनेमाबद्दल भरभरून बोललं जात आहे. मात्र या ‘कुराक’ सिनेमावर आता त्याच देशात म्हणजे किर्गिझस्तानमध्ये बंदी टाकण्यात आली आहे. किर्गिझस्थानमधील ‘आला काचू’ या महिलांविरुद्धच्या कुप्रथेविरुद्ध हा सिनेमा आवाज उठवतो, म्हणूनच सिनेमावर बंदी टाकली आहे.

जिच्या प्रेमाला सलाम केला, तिच्याच निर्णयावर समाजाचा खटला… ऑनर किलिंगचा बळी ठरलेल्या ‘सक्षम’ची ‘आंचल’ आज आरोपीच्या पिंजऱ्यात का?

नांदेडमधील सक्षम ताटे ऑनर किलिंग प्रकरणानंतर मृत प्रियकराशी विवाह करणारी आंचल मामीडवार देशभर चर्चेत आली होती. मात्र काही महिन्यांनी तिने सक्षमचे घर सोडल्यानंतर तिच्याविरोधात सार्वजनिक न्यायनिवाडा सुरू झाला. आंचलच्या निर्णयांवर प्रश्न उपस्थित करणाऱ्या समाजाच्या मानसिकतेचा, स्त्रियांच्या स्वातंत्र्याचा, माध्यमांच्या भूमिकेचा आणि ऑनर किलिंगच्या मूळ प्रश्नाचा वेध घेणारा हा विशेष रिपोर्ट.

‘’मुलं तर आमच्यासारखी दिसत नाहीत, मग आम्ही कुणाची मुलं वाढवत आहोत?’’ IVF मधील एका संशयित चुकीने हादरलं आयुष्य…

अपत्यप्राप्तीच्या आशेने राहुल आणि मीनू राठोड यांनी IVF प्रक्रियेचा आधार घेतला. उपचार यशस्वी झाले आणि त्यांच्या आयुष्यात जुळ्या मुलींचे आगमन झाले. मात्र मुली मोठ्या होत असताना त्यांच्या काही शारीरिक वैशिष्ट्यांबाबत राठोड दांपत्याच्या मनात शंका निर्माण होऊ लागली. ही शंका इतकी वाढली की अखेर त्यांनी डीएनए चाचणी करण्याचा निर्णय घेतला. डीएनए चाचणीच्या निष्कर्षांनी या कुटुंबाला मोठा धक्का बसला. मुलींचा आनुवंशिक संबंध आई-वडिलांशी नसल्याचा दावा समोर आल्यानंतर IVF प्रक्रियेतील संभाव्य त्रुटींची चर्चा सुरू झाली. या प्रकरणामुळे एका कुटुंबाचा वैयक्तिक संघर्ष सार्वजनिक चर्चेचा विषय बनला आहे. वैद्यकीय उत्तरदायित्व, IVF केंद्रांतील सुरक्षा व्यवस्था, ART कायद्याची अंमलबजावणी आणि नुकसानभरपाई यांसारखे प्रश्न ऐरणीवर आले आहेत.

माझ्या वडिलांना कुठे नेताय? लेकीची गाडीसमोर धाव.. निष्पाप शिक्षकाचा पोलीस-वाळूमाफियाकडून अमानुष अंत

A shocking incident in Sangli has raised serious concerns about law and order in Maharashtra after 14-year-old Vedant Bandgar was shot dead inside his home in Abhaynagar. The attackers allegedly entered the residence intending to target local leader Balasaheb Bandgar, but opened fire on the teenager when they failed to find him. The tragedy has reignited debate over rising organized crime, easy access to illegal firearms, and the effectiveness of policing in the state. As investigations continue, the case has become a symbol of growing public anxiety about safety, especially for children and families caught in the crossfire of criminal rivalries.

‘’मला पाणी द्या, मी मरेन’’... आंतरजातीय प्रेमप्रकरणामुळे केतनची नखं उखडली, पायाला खिळे ठोकले, गुप्तांगाला जखमा केल्या!

तथाकथित उच्चजातीय तरुणीशी असलेल्या प्रेमप्रकरणामुळे उत्तराखंडच्या टिहरी गढवाल भागातील केतन या दलित तरुणाची अतिशय क्रुर पद्धतीने हत्या करण्यात आली आहे. मुंबईत कामाला असलेल्या केतनला त्याच्या प्रेयसीने फोन करून गावी बोलावलं आणि त्यानंतर मुलीच्या कुटुंबियानी केतनची नखं उखडली, पायाला खिळे ठोकले, गुप्तांगाला जखमा केल्या! उत्तराखंड सरकारने केतनच्या कुटुंबाला आठ लाख रुपयांची नुकसान भरपाई जाहीर केली असून मुलीचे वडील यशवीर सिंह पंवार आणि आजोबा विद्या सिंह पंवार यांना अटक करण्यात आली आहे.

BaiManus Exclusive : जूनच्या कोरड्या आभाळाखाली, एका शेतकऱ्याची 24 तासांची अस्वस्थ रोजनिशी…

पहाटे पाच वाजता गणेश डकले यांची झोप उघडते. शेतकऱ्याच्या दिवसाची सुरुवात पूर्वीसारखीच होते, पण यंदा एक गोष्ट बदलली आहे, पाऊस आलेला नाही. छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील गेवराई गुंगी गावात जूनचा पंधरवडा उलटून गेला, तरी मान्सूनचा पत्ता नाही. शेत नांगरून तयार आहे, खत-बियाण्यांवर ३५ हजार रुपये खर्च झाले आहेत, विहिरीचा तळ उघडा पडला आहे आणि बँकेच्या व्याजाचं मीटर मात्र सुरू आहे. पाऊस लांबल्यावर एका शेतकऱ्याचा दिवस कसा जातो, त्याच्या घरात, शेतात, गोठ्यात आणि मनात नेमकं काय घडतं, हे समजून घेण्यासाठी ‘बाईमाणूस’ने शेतकरी गणेश डकले यांच्यासोबत तब्बल २४ तास घालवले आणि समोर आली त्याची एक अस्वस्थ रोजनिशी…