काळी सुटकेस घेऊन एक माणूस विमानात चढतो. काही न बोलता विमान हायजॅक करतो. त्याला हवे असतात, दोन लाख डॉलर्स… नाही मिळाले तर तो विमान बॉम्बने उडवून देणार असतो. सरकार धावपळ करते. विमान उतरवलं जातं. लोकांचा जीव वाचवण्यासाठी पैसे दिले जातात. सोबत एक पॅराशुटही दिलं जातं, हायजॅकरच्या मागणीनुसारच. विमान पुन्हा उडू लागतं. हायजॅकर पायलटला सांगतो की विमान मेक्सिकोला घेऊन चल. पायलट म्हणतो की, इंधन कमी आहे. ते भरण्यासाठी विमान पुन्हा उतरवावं लागेल. हायजॅकर होकार देतो. पण विमान खाली येण्याआधीच तो पॅराशुटनं विमानातून उडी घेतो आणि अदृश्य होतो. पन्नास वर्ष सखोल तपास केल्यानंतर जगातील सर्वात शक्तीशाली देशाच्या तपासणी अधिकाऱ्यांना फक्त एक नाव मिळतं, डी. बी. कुपर.
हायजॅकींगचं न सुटलेलं कोडं
अमेरिकेच्या इतिहासातील विमान अपहरणाची ही रहस्यमयी गोष्ट. 24 नोव्हेंबर 1971 साली अमेरिकेच्या पोर्टलंड शहराच्या विमानतळावर एक माणूस येतो. सिएटलला जाणारं तिकिट तो विकत घेतो. नाव सांगतो- डॅन कुपर. वय 40 वर्ष. काळे केस, करडे डोळे, अंगावर तसाच एक सूट, पांढरा शर्ट, काळ्या रंगाची टाय, एक रेनकोट आणि करडे जोडे. आणि हातात एक काळी सुटकेस. तो विमानात चढतो.
विमान उडू लागताच तो एअरहोस्टेसला बर्बोन आणि सेव्हनअप मागतो. प्यायल्यानंतर तो झोपी जातो. विमान उडत राहतं. आत सगळे मिळून 42 लोक असतात. दुपारी दोन वाजता डॅन कुपर एअरहोस्टेसला बोलावतो आणि तिच्याहाती एक चिठ्ठी देतो. त्यावर लिहिलेलं असतं – माझ्याकडे बॉम्ब आहे. माझ्याशेजारी मुकाट्यानं बस.
एअरहोस्टेस शेजारी बसताच कुपर आपली सुटकेस उघडून तिला दाखवतो. आत लाल रंगाचे दोन सिलिंडर्स असतात, त्याला तारा जोडलेल्या असतात आणि एक बटणही दिसतं दिसायला तो बॉम्बच दिसतो. तो घेऊन तो मुळात विमानात कसा चढला असा प्रश्न तुम्हाला पडला असेल. ही त्या काळातली गोष्ट आहे जेव्हा विमानात सुरक्षा व्यवस्था फारशी नसायची. चेकिंग होत नसे.
अगदी अमेरिकेतही नाही. तर कुपर सुटकेस बंद करतो. एअरहोस्टेसला तो आपल्या मागण्या सांगतो. दोन लाख डॉलर्स, चार पॅराशूट. पैसे 20 डॉलरच्या नोटेच्या बंडलातच हवे. एअरहोस्टेस ही गोष्ट पायलटला जाऊन सांगते. पायलट ती गुप्त राखतो. तो कुपरच्या योजनेनुसार कामाला लागतो. ज्यात विमान सिएटलला उतरेल. तिथं इंधन भरण्यात येईल. मधल्या वेळेत एअरहोस्टेस पैसे आणि पॅराशूट घेऊन येईल. त्यानंतरच प्रवाशांना उतरवण्यात येईल. नंतर विमान पुन्हा उडू लागेल. प्रवाशांना याची अर्थातच कल्पना दिली जात नाही.
कुपरच्या मागण्या मान्य झाल्यानंतर
कुपरच्या मागण्या पायलट विमान नियंत्रक कार्यालयाकडे पाठवतो. तिथून एफबीआयला याची माहिती दिली जाते. ही ती अमेरिका नव्हती जी दहशतवाद्यांशी तडजोड करत नाही. त्यामुळे एफबीआयने सरकारच्या आदेशानुसार, कुपरसाठी पैसे पाठवले आणि पॅराशूटही. प्रत्येक नोट वीस डॉलरची होती. त्याची मालिका एलने सुरू होत होती. सर्व नोटांचे नंबर्स एफबीआयने नोंदवून घेतले होते. ज्यामुळे नंतर त्याच्या सहाय्याने हायजॅकरला पकडता येईल.
पैसे मिळताच कुपर सर्व प्रवाशांना सोडायला तयार होतो. प्रवाशी विमानातून उतरतात. पण कोणालाच माहिती नसतं की विमानाचं अपहरण झालेलं आहे. त्यांना ही गोष्ट नंतर कळते. कुपर आता पायलटला विमान उडवायला सांगतो. आता विमानात फक्त विमान कर्मचारी असतात. कुपरला मेक्सिकोला जायचं असतं पण पायलट म्हणतो की विमानात तिथपर्यंत जाण्याइतकं इंधन नाही. त्यासाठी पुन्हा एकदा उतरावं लागेल. कुपर होकार भरतो. पायलटची योजना असते की विमान पुन्हा उतरवल्यानंतर काही करून कुपरला पकडून द्यावं. पण कुपरच्या डोक्यातली योजना त्याला माहिती नसते.
विमान पुन्हा उडताच कुपर एअरहोस्टेसला बोलावतो. तिला विमानाची शिडी उघडायला सांगतो. एअरहोस्टेस सांगते की त्यासाठी दार उघडावं लागेल आणि ते उघडलं तर आत हवा शिरेल. त्याच्या दबावानं आतले लोक बाहेर ओढले जातील. पण कुपर आपल्या मागणीवर ठाम राहतो. एअरहोस्टेस त्याला म्हणते की मग मला स्वतःला एका सिटवर सिटबेल्ट बांधून बसू दे. नाहीतर ती बाहेर फेकली जाईल. यावर कुपर थोडा विचार करतो आणि तिला कॉकपिटमध्ये जायला सांगतो. ती जाते. कुपर स्वतःच दार उघडतो आणि पॅराशूटच्या सहाय्याने कुदतो. विमानात कोणालाच याची माहिती नसते. काही वेळानं जेव्हा पायलट कुपरला माईकवरून आवाज देतो तेव्हा काहीच उत्तर मिळत नाही. पायलट काही वेळानं रेनो या गावी विमान उतरवतो. विमान उतरताच पोलिस विमानात घुसतात. पण आत कुपर भेटत नाही. तो गायब झालेला असतो. तो कोण होता आणि कुठे गेला या प्रश्नांचा शोध आता तपास यंत्रणा घेऊ लागतात.
कुपर प्रकरणाचं कोडं
कुपरचं खरं नाव कुपर होतं की नाही हाच पहिला प्रश्न होता. त्याच्या बोटांच्या ठशांवरूनही त्याची ओळख पटू शकली नाही. पोलिसांनी सर्वांची चौकशी केली. त्यात डी. बी. कुपर नावाचा एक माणूस सापडतो. पण हा तो कुपर नसतो. पोलिस लवकरच त्याला संशयिताच्या यादीतून बाहेरही करतात. पण तोवर सर्वत्र ही केस डी. बी. कुपर नावानं प्रसिद्ध झालेली असते. त्यात बदल होत नाही. या प्रकरणात पुढे काहीच हाती लागत नाही पोलिसांच्या. पोलिस कुपरनं ज्या भागात उडी घेतली असेल त्याचा कयास बांधून कसून शोधमोहिम करतात पण त्यातही काही मिळत नाही. पॅराशूटही हाती लागत नाही.
नंतरच्या काळात एफबीआयनं कुपरला पकडण्यासाठी सिम्युलेशन तंत्राचाही वापर केला. 91 किलो वजनाचा एक बॉक्स विमानातून खाली फेकण्यात आला. पण त्यातूनही काही साध्य झालं नाही. कुपरची रेखाचित्रं काढूनही पोलिसांनी शोध घेतला पण कुपर भेटला नाही. शेवटी एकच मार्ग असतो. कुपरला दिलेले पैसे. त्याचे नंबर्स एफबीआयकडे असतात. हे नंबर्स सार्वजनिक केले जातात. ते पैसे खर्च केले गेले तर त्याचा शोध लागलाच असता. पण त्या नंबर्सचे पैसे चलनात आल्याची बातमी कधीच त्यांच्या कानावर पडली नाही.
दोन लाख डॉलर्स गेले कुठे?
कुपर गायब होऊन 9 वर्षं उलटली. विमान अपहरणाची केस असल्यानं एफबीआय त्याची चौकशी अजूनही करतच होते. पण सर्वांना असंच वाटत होतं की कुपर उडी मारल्यावर मेला असेल. तो जिथे कुदला तिथं घनदाट जंगल होतं. उडी मारण्यासाठी ती काही योग्य जागा नव्हती. भलेही पॅराशूट सोबत असो. पण 1980 मध्ये एफबीआयला एक पुरावा मिळतो. ज्यामुळे या प्रकरणावरची धुळ पुन्हा उडू लागली. आठ वर्षांचा ब्रायन एका नदीच्या काठावर खेळत होता. जेव्हा त्याला रेतीत पुरलेल्या नोटांची तीन बंडलं मिळाली. त्यानं ती आपल्या वडिलांना दिली. त्यांनी पोलिसांना कळवलं आणि त्यांनी एफबीआयला कारण हे तेच पैसे होते जे कुपरला देण्यात आले होते. नोटा फाटल्या होत्या, विरल्या होत्या पण अजूनही बंडल्स तशीच होती.
कोलंबिया नदीच्या काठावर ही घटना घडली होती. कुपर जिथे कुदला तिथून हे पैसे वाहत इथवर आले असावेत असा निष्कर्ष काढण्यात आला. पण आणखी चौकशी करण्यात आली तेव्हा समजलं की कोलंबिया नदीचा प्रवाह उलट्या दिशेनं जातो. म्हणजे जिथे कुपर कुदला होता तिथून. त्यामुळे ते पैसे उलट वाहत इकडे आले असण्याची शक्यता नव्हतीच. कुपर प्रकरणाचं घोडं त्यामुळे पुन्हा एकदा अडलं. या मधल्या काळात अनेक नकली कुपरही पकडले गेले. कारण कुपर प्रकरणानंतर पुढच्याच वर्षी विमान अपहरणाच्या 31 घटना घडल्या. यातील 15 प्रकरणांत आरोपींनी कुपरप्रमाणे पैशांची व पॅराशूटची मागणी केली. पण ते सारे पकडले गेले. खरा कुपर मात्र हाती लागला नाही.
डॅन कुपरचं नक्की काय झालं?
एफबीआयने 45 वर्ष या प्रकरणाची चौकशी केली. पण कुपरविषयी फार काही समजलं नाही. 2016 मध्ये एफबीआयने हे प्रकरण बंद केलं. काही आडाखे मात्र त्यातून सुटले. उदा. एफबीआयने कुपरविषयी काही अंदाज बांधले होते त्यानुसार तो सैन्यात कामाला होता. त्यामुळे पॅराशूटने कुदण्यात तो तरबेज होता. विमानातून उडी मारण्याआधी त्याला एअरहोस्टेसनं विचारलं होतं, “तुला या विमान कंपनीचा बदला घ्यायचा आहे का?” तेव्हा कुपरनं म्हटलं, “या कंपनीचा नाही.” या उत्तरावरून असं समजतं की कुपर या विमान अपहरणाची तयारी फार आधीपासून करत होता.
आता प्रश्न असा आहे की कुपर मेलाय की जीवंत आहे. एफबीआयच्या चौकशीतून असं समजतं की, जिथे कुपरनं उडी मारली होती, त्या जागेच्या जवळच त्याच दिवशी, एका माणसाचं दुकान लुटण्यात आलं होतं. कुपरने उडी मारल्यानंतर काही तासांच्या नंतर ही लूट झाली होती. यात खाण्याचं काही सामान आणि काही औषधं, चोरण्यात आली होती. हे काम कुपरनंच केलं होतं का? कोणीही खात्रीनं याविषयी सांगू शकत नाही.
पण कुपरची गोष्ट अशा किश्शांनी फुलत राहिली आहे. अनेक हौशी गुप्तहेर कुपरचा शोध घेत आहेत. यातीलच एकानं म्हटलं की कुपरच्या टायमध्ये टायटॅनियमचे कण होते. याचा अर्थ तो उत्पादन क्षेत्रात काम करत असावा. दरवर्षीच कोणीतरी सांगतं की कुपरची ओळख पटली आहे. पण खरी गोष्ट ही आहे की डी. बी. कुपर कोण होता हे अमेरिकन इतिहासातील एक विलक्षण कोडं आहे. जे कदाचित कधीच सुटणार नाही. तुम्हाला याविषयी अधिक माहिती हवी असेल तर नेटफ्लिक्सवरील, ‘डी. बी. कुपर व्हेअर आर यू?’ ही मालिका नक्की बघा आणि तुम्हीही अंदाज बांधा की कुपरचं नक्की काय झालं असेल ते.
अनुवाद – प्रतिक पुरी
