हरियाणातल्या एका लहानश्या खेडेगावातली एक छोटीशी मुलगी होते तेव्हा ऑलिम्पिक रिंग्ज म्हणजे काय हे मला माहिती नव्हतं. मला मोठी होऊन केस वाढवायचे होते. मला मोबाइल हवा होता. मुली जे जे करतात ते सगळं करायचं हेच माझं स्वप्न होतं. माझे बाबा एक सर्वसामान्य बस ड्रायव्हर होते. मला म्हणायचे, मी बस चालवत असताना एक दिवस तू मात्र विमानात बसून उडायचंस… आणि मी बसमधून तुला बघणार! मी घरातलं शेंडेफळ असल्यामुळे मी त्यांची सगळ्यात जास्त लाडकी होते बहुदा, असं मला वाटतं.
बाबा त्यांचं हे स्वप्न मला सांगायचे तेव्हा मी ते हसण्यावारी न्यायचे. त्यांच्या त्या स्वप्नाचं मोलही मला तेव्हा कधी कळलं नाही. लहानच होते मी ते कळायला! पण याउलट माझी आई! तिचं आयुष्य प्रचंड खडतर, खाचखळग्यांचं होतं. त्यामुळे तिच्या मुलांच्या आयुष्यात तिच्याएवढे चढऊतार नको एवढंच तिला वाटायचं. आपल्या मुलांनी मोठं होऊन स्वतःच्या पायांवर उभं राहावं, बास! माझ्या बाबांच्या मानाने तिची स्वप्न खरंतर फारच साधी सोपी सरळ आणि आवाक्यातली होती.
पण पुढे एक दिवस बाबा गेले. त्यादिवसानंतर माझ्या मनात सतत त्यांचेच विचार आणि विमानात बसून उडण्याबाबतचे त्यांचे शब्द! त्या शब्दांचा अर्थ मला तेव्हाही कळत नव्हताच, पण त्यांचं ते स्वप्न मी माझ्याही नकळत उराशी बाळगलं होतं. बाबा गेले आणि पुढे सगळंच बदललं. आम्ही त्यांच्या नसण्याच्या दुःखातून सावरतो न सावरतो तोपर्यंत आईला तिसऱ्या स्टेजचा कॅन्सर असल्याचं निदान झालं.
आईबाबांच्या लाडक्या तीन लहान मुलांचा आपल्या एकट्या आईला आधार देण्याचा खडतर प्रवास सुरु झाला. त्यात त्यांचं बालपणही मागे पडलं आणि ती तिन्ही मुलं क्षणात मोठी झाली. मी ही! लांबसडक केस, मोबाइल फोनची स्वप्न हवेत विरली आणि अस्तित्वाची लढाई सुरु झाली. या अस्तित्वाच्या लढाईने मात्र मला खूप शिकवलं!
माझ्या आईचे कष्ट, हार न मानण्याची प्रवृत्ती बघत मी लहानाची मोठी झाले. त्यामुळेच मी आज जी, जशी आहे तशी आहे. जे माझं हक्काचं आहे त्यासाठी मी लढायला हवं हे तिने मला शिकवलं. साहस म्हटलं की मला आई आठवते. अशा वेळी परिणामांची पर्वा न करता प्रत्येक लढाई लढायला मी तयार असते.
रस्ता किती का अवघड असेना, आमचा देवावरचा विश्वास कधीही कमी झाला नाही. त्याने आपल्यासाठी चांगलंच योजलं असणार ही आम्हाला खात्री असायची. तो चांगल्या लोकांचं कधी वाईट करत नाही असं आईही नेहमी म्हणायची. मी सोमवीरला म्हणजे माझ्या नवऱ्याला भेटले त्यानंतर या गोष्टीवरचा माझा विश्वास दुणावला. त्याने माझ्या आयुष्यात वेळोवेळी अनेक भूमिका निभावल्या आणि प्रत्येक भूमिकेत त्याने मला ठामपणे साथ दिली.
माझ्यावर आलेल्या संकटात तो नेहमीच ढालीसारखा माझ्याबरोबर राहिलाय. तो नसेल तर रोजच्या दिवसाला मी कुणासाठी आणि का भिडायचं याची कल्पनाही मी करु शकत नाही. मी जे जे करते ते सोमवीर माझ्याबरोबर, माझ्या पाठीशी आणि प्रसंगी माझ्या एक पाऊल पुढे उभा असतो म्हणूनच!
या सगळ्या प्रवासात मी अनेक लोकांना भेटले. त्यातले काही अवपाद सोडले तर सगळेच चांगले आहेत. गेल्या दीड दोन वर्षात खेळात आणि खेळाव्यतिरिक्त आयुष्यातही खूप काय काय घडून गेलंय. आयुष्यात अनेक चढऊतार आले.
आपण ज्या दलदलीत आहोत तिथून बाहेर पडणं शक्यच नाही असंही अनेकदा वाटलंय. पण माझ्या आजूबाजूच्या चांगल्या लोकांच्या भक्कम पाठिंब्यामुळेच गेल्या दोन वर्षात जे जे घडलंय त्यातून मी पुन्हा पुन्हा उभी राहिले आहे!
मॅटवरचा गेल्या दोन वर्षातला माझा प्रवास माझ्या सपोर्ट टीमशिवाय शक्यच नव्हता. डॉ. दिनशॉ पार्डिवाला हे नाव इंडियन स्पोर्ट्समध्ये नवीन नाही. माझ्यासारख्या अनेक ॲथलिट्ससाठी ते फक्त डॉक्टर नाहीत तर देवदूत आहेत. मी सतत इंज्यूअर्ड होत होते. माझाच माझ्यावरचा विश्वास ढळायचा तेव्हा त्यांचा माझ्यावर विश्वास होता म्हणूनच मी पुन्हा माझ्या पायावर उभी राहिले. त्यांनी माझ्यावर तीन सर्जरीज केल्या.
माझे दोन्ही गुडघे आणि कोपर. मानवी शरीराची ताकद काय असते हे त्यांनी मला दाखवून दिलं. इंडियन स्पोर्ट्ससाठी त्यांनी दिलेलं योगदान स्वतः देवही नाकारू शकणार नाही. डॉक्टर आणि त्यांच्या टीमने माझ्यासाठी जे केलं त्याचे आभार मानायला माझ्याकडे शब्द नाहीत. पॅरिसमध्ये त्यांचं आमच्याबरोबर असणं हे आम्हा सगळ्यांसाठी किती मोलाचं होतं काय सांगू!
डॉ. वेन पॅट्रिक लोम्बार्ड. एखाद्या खेळाडूला ज्या ज्या कठीण प्रसंगातून जावं लागतं त्यात त्यांनी मला एकदा नाही तर दोनदा साथ दिली. त्यांच्याबरोबर रोजचा दिवस हा जणू काही नॅचरल स्ट्रेस बस्टरच असायचा. आम्ही एकत्र काम करत असलो किंवा नसलो तरी त्यांचं माझ्यावर लक्ष असतं. त्यामुळे माझ्यासाठी ते माझा मोठा भाऊच आहेत.
वॅालर अकॅास. माझे कोच! यांच्याबद्दल मी कितीही लिहिलं तरी ते पुरेसं नाही. महिला कुस्तीच्या क्षेत्रात सर्वोत्कृष्ट कोच, गाईड आणि माणूस मला त्यांच्या रुपात लाभला. परिस्थिती कशीही असली तरी शांतपणे, संयमाने आणि आत्मविश्वासाने ती हाताळणं त्यांना जमतं. त्यांच्या डिक्शनरीत अशक्य हा शब्दच नाही.
मॅटवर असो की मॅटबाहेर, कुठल्याही कठीण प्रसंगाला तोंड कसं द्यायच याची योजना त्यांच्याकडे नेहमी तयार असते. मी स्वतःवर शंका घेत असताना, माझ्या ध्येयापासून विचलित होत असताना त्यांनी मात्र नेहमी मला परत भानावर आणून माझ्या मार्गावर राहायला मदत केलीये. कुस्तीत मला लाभलेलं माझं कुटुंबच आहेत ते! विशेष म्हणजे माझ्या जिंकण्याचं श्रेय घ्यायला ते कधीही हपापलेले नव्हते.
मॅटवरचं काम करायचं आणि बाजूला व्हायचं हा त्यांचा स्वभाव! पण मला त्यांना त्यांचं क्रेडिट द्यायलाच हवं. माझ्यासाठी त्यांनी केलेल्या त्यागाची कशानेही भरपाई होऊ शकत नाही. ते किती काळ त्यांच्या घरापासून, कुटुंबापासून, दोन छोट्या मुलांपासून माझ्यासाठी दूर राहिले… याची भरपाई कशाने होते? त्या दोन लेकरांना त्यांच्या वडिलांनी माझ्यासाठी काय केलंय याची कल्पनाही नाही! पण मी कुस्तीच्या मॅटवर जे काही कमावलं ते फक्त त्यांच्यामुळेच, हे मला सगळ्यांना सांगायलाच हवं!
अश्विनी जीवन पाटीलला 2022 मध्ये मी पहिल्यांदा भेटले. कुस्ती आणि कुस्तीतल्या मल्लांची ती छान काळजी घेऊ शकते हे तिच्याबरोबर घालवेलल्या पहिल्याच दिवशी मला कळलं. गेल्या अडीच वर्षात माझ्याबरोबरचा प्रत्येक प्रवास हा तिने तिचा स्वतःचा मानून केलाय. प्रत्येक स्पर्धा, प्रत्येक हारजीत, प्रत्येक इंज्यूरी आणि रिहॅब…
माझ्याएवढंच हे सगळं जणू तिचंही होतं! माझ्या कारकिर्दीत एवढं योगदान देणारी मला भेटलेली ती पहिली फिजिओथेरपीस्ट! ट्रेनिंग सेशन्स, त्याआधी आणि त्यानंतर आम्ही दोघी कशाकशातून जात होतो हे आमचं आम्हालाच माहिती! त्याची साधी कल्पनाही इतर कुणी करु शकणार नाही!
ताजिंदर कौर! गेल्या एका वर्षातला सर्जरीनंतरचा वेट-लॅास हा खूप अवघड टप्पा होता. दुखापत बरी व्हायला हवी… वजन कमी व्हायला हवं आणि त्याच बरोबर शरीर ऑलिम्पिकसाठी तयारही व्हायला हवं. हे सोपं नव्हतं.
50 किलो वजनगटातून खेळण्याबद्दल मी तिला सांगितलं तेव्हा माझ्या इंज्युरीजची काळजी घेत तिने मला धीर दिला आणि आम्ही सुरुवात केली. ती सतत मला प्रोत्साहन देत होती. ऑलिम्पिक गोल्ड हे आपलं ध्येय आहे हे सतत लक्षात आणून देत तिने माझ्या वेट-लॅासमध्ये जीव ओतला.
ओजीक्यू टीम! विरेन सर, यतीन भाटकर, मुग्धा बर्वे, मयंक सिंग गारिया, अरविंद, शुभम, प्रयास, युगम आणि पडद्यामागचे अनेक जण… तुमच्याशिवाय इंडियन स्पोर्ट्सच्या या चढत्या आलेखाची मी कल्पनाही करु शकत नाही.
2021 चं टोकियो ऑलिम्पिक आणि 2023 चं आमचं आंदोलन, माझी सर्जरी यानंतर या सगळ्यांची भक्कम साथ नसती तर माझं काही खरं नव्हतं. मी ठीक आहे की नाही हे यांच्यातल्या कुणी बघितलं नाही असा एक दिवसही गेला नाही!
सीडीएम गगन नारंग सर आणि ऑलिम्पिक टीम सपोर्ट स्टाफ! गगन सरांना एवढ्या जवळून मी पहिल्यांदा भेटले. ॲथलिट्स प्रचंड दडपणाखाली खेळत असतात. अशावेळी त्यांना काय हवं असतं? खरं सांगते, मायेचं माणूस! गगन सरांना ॲथलिट्सबद्दल जी माया वाटते ती आमच्या कठीण काळात खरंच खूप खूप मोलाची असते. ऑलिम्पिक व्हिलेजमध्ये सपोर्ट टीमने आमची खूप काळजी घेतली. त्याबद्दल त्यांचं करावं तेवढं कौतुक कमी आहे.
खैर!
आम्ही भारतीय कुस्तीगीरांनी आंदोलन केलं ते भारतीय महिला, भारताचा राष्ट्रध्वज आणि भारतीय मुल्यांच्या पावित्र्याचं रक्षण करण्यासाठी… 28 मे 2023 पासून मी राष्ट्रध्वजाबरोबर माझे फोटो पहायचे तेव्हा मला थोडं अपराधी वाटायचं. हा राष्ट्रध्वज आता ऑलिम्पिकमध्ये दिमाखात फडकायला हवा. त्याची मूल्य आणि पावित्र्य त्याला परत मिळायला हवं.
ते मिळवून देणं ही आपली जबाबदारी आहे असं वाटायचं. ते घडेल तेव्हा भारतीय कुस्ती आणि भारतीय तिरंगा कशाकशातून गेलाय, त्यांनी काय काय सोसलंय त्याची पुरेपूर नाही तरी काही प्रमाणात भरपाई होईल, असं मला वाटत होतं. माझ्या प्रिय भारतीयांसाठी ते मी करावं अशी माझी भावना होती.
सांगण्यासारखं खूप आहे पण शब्द पुरेसे नाहीत. मला योग्य वाटेल तेव्हा मी पुन्हा बोलेन. मला आज भारतीयांना फक्त एवढंच सांगायचंय, सहा ऑगस्टला रात्री आणि सात ऑगस्टला सकाळी, आम्ही प्रयत्नांची शर्थ केली… आम्ही जीवतोड मेहनत केली… आमचे प्रयत्न सोडले नाहीत आम्ही… आम्ही हारही मानली नाही…
आम्ही शरणही गेलो नाही, पण एक क्षण असा आला की घड्याळ थांबलं. आणि नेमकं ते थांबलं ती वेळ माझी नव्हती. तो दिवसही बहुदा माझा नव्हता. माझी टीम, माझे भारतीय नागरिक, माझं कुटुंब… आम्ही/आपण सगळेच ज्या ध्येयाप्रती चालत होतो, आपल्याला जे साध्य करायचं होतं ते अपूर्ण राहिलं. गोष्टी अशा अर्धवट राहातात आणि त्या पुन्हा कधीही पूर्वीसारख्या होत नाहीत.
माझ्यातली संघर्षाची उमेद, माझ्यातली कुस्ती कधी संपणार नाही. कदाचित वेगवेगळ्या परिस्थितीत मी 2032 पर्यंत खेळलेही असते. पण… असो. माझ्या भविष्यात काय आहे याचा आत्ता मला अंदाजही लावता येत नाहीये.
हा प्रवास पुढे कसा होणार याचाही अंदाज मला नाही. पण एक नक्की, न्याय्य गोष्टींसाठी लढत राहाणं मी कधीही सोडणार नाही! माझ्या जीवात जीव असेपर्यंत, शेवटच्या श्वासापर्यंत मी लढेन!
स्वैर अनुवाद - भक्ती बिसुरे.
