देशात नाही तर जगात पुरूषांच्या खांद्याला खांदा लाऊन महिलांनीही अनेक क्षेत्रात आपले पाऊल टाकले आहे. गेल्या काही वर्षांत अनेक महिला विविध क्षेत्रात आपले कर्तुत्व आजमावत आहेत. जसे की रेल्वे, मेट्रो, विमान, जहाज, पोलीस, लष्करी आदी क्षेत्रात महिला आवडीने उतरत आहेत. त्यामुळे नवनव्या संधीकडे बघण्याचा दृष्टीकोन महिला ठेवत आहेत. अग्निशमन दलात महिलांचे प्रमाण तसे कमी आहे. अशीच एक पुण्यातील तरूणी जिने स्वेच्छेने अग्निशमन सेवेत प्रवेश केला आहे. मेघना सकपाळ ही पुणे अग्निशमन सेवेत फायरमन म्हणून निवड झालेली पहिली महिला ठरली आहे. पुणे शहराच्या इतिहासात तब्बल 136 वर्षांनमतर अग्निशमन दलात प्रथमच एका महिलेची निवड झाली आहे. जाणून घेऊया तिचा प्रेरणादायी प्रवास…
पुण्यातील मेघना महेंद्र सकपाळ ही 26 वर्षीय तरुणी. मेघना सकपाळ यांची नुकतीच अग्निशमन दलात फायरमन म्हणून निवड झाली. मेघनाचे आजोबा सदाशिव सकपाळ हे अग्निशामक दलात कार्यरत होते. सध्या तिचे वडील महेंद्र सकपाळ हे अग्निशामक दलात कार्यरत आहेत. त्यांच्याच पावलावर पाऊल टाकत मेघना तिसऱ्या पिढीतील अग्निशामक ठरली. मेघनाने पुण्यातील गरवारे कॉलेजमधून कॉमर्समध्ये पदवीपर्यत शिक्षण घेतलं. त्यानंतर तिनं अग्निशमनचा अभ्यासक्रम पूर्ण केला. मुंबईमध्ये अग्निशमनाचे तीन महिने प्राथमिक प्रशिक्षण घेतलं. काही दिवसापूर्वी पुणे महानगरपालिकेकडून अग्निशमन दलात 167 जागांसाठी भरती प्रक्रिया जाहीर करण्यात आली होती. तेव्हा मेघनाचा उत्साह वाढला आणि तिने लगेच या भरतीसाठी अर्ज केला. तिने परीक्षेबाबतची प्रक्रिया जाणून घेतली. वडील अग्निशमन दलात कार्यरत असल्याने मेघनाच्याही मनात विश्वास निर्माण झाला होता. आपल्या वडिलांसोबत आपण अग्निशमन दलात काम करू शकतो. हाच विश्वास तिच्या मनात घर करत होतं. परिक्षा जवळ आली होती. मेघनाने परीक्षेची आणि पात्रतेचे निकष पूर्ण केले. मेघना भरती प्रक्रियेत उत्तीर्ण झाली. तिची पुणे अग्निशमन दलात निवड करण्यात आली. अग्निशमन दलात माझी निवड झाल्यामुळे वडिलांचे आनंदाश्रू गगनात मावेनासे झाल्याचे मेघना सांगते.
अग्निशमन दलापर्यंतचा प्रवास…
अग्निशमन दलाच्या भरतीच्या सरावाविषयी मेघना सांगते, ‘‘मुंबईमध्ये अग्निशमनाचे प्राथमिक प्रशिक्षणाचा काळ माझ्यासाठी खूप आव्हानात्मक होता. या कालावधीत शारीरिक तंदुरुस्तीवर खूप मेहनत घ्यावी लागली. भरतीसाठी फिट आहे की नाही, याबाबत शंका वाटायची. पण मी त्या कालावधीत स्वतःवर खूप मेहनत घेतली. मला कसल्याही परिस्थितीत अग्निशामक दलात जायचं होतं. हा मी निश्चय केला होता. माझे आजोबा अग्निशामक दलात होते ते सध्या निवृत्त झालेत. सध्या वडील अग्निशामक दलात आहेत. मला त्यांचा वारसा जपायचा होता. माझ्या आईची इच्छा होती की, मी खूप शिकावं, नाव कमवावं. आज मी अग्निशमन दलात फायरमन म्हणून निवड झालेली पहिला महिला ठरली आहे. पण ती माझं यश बघायला नाही. याचच दुःख होतंय.”
पुणे अग्निशमन दलात 250 जवान…
पुणे महानगरपालिकेच्या अग्निशमन दलात सध्या 250 जवान आहेत. शहराचा वाढता विस्तार पाहता अग्निशमन दलातील मनुष्यबळ अपुरे होते. महापालिकेकडून जवान भरती प्रक्रिया राबविण्यात आली. भरती प्रक्रियेसाठी अग्निशमन अभ्यासक्रम पूर्ण अनिवार्य आहे. पुणे महापालिकेच्या अग्निशमन दलातील जवान भरती प्रक्रियेत 167 उमेदवारांची निवड झाली आहे. त्यात मेघना ही एकमेव महिला आहे. मुंबईतील अग्निशमन दलात महिलांची निवड करण्यात आली आहे. मुंबईप्रमाणे आता पुणे अग्निशमन दलात महिला जवानांची भरती सुरू झाली आहे.
अग्रनिशामकविषयी थोडक्यात…
अग्निशामक हा एक व्यवसाय आहे ज्याचा उद्देश आग नियंत्रित करणे आणि विझवणे आहे. अग्निशमन कार्यात गुंतलेली व्यक्ती अग्निशामक किंवा फायरमन म्हणून ओळखली जाते. अग्निशामकांना विशेषत: उच्च दर्जाचे तांत्रिक प्रशिक्षण दिले जाते. यामध्ये स्ट्रक्चरल फायर फायटिंग आणि वाइल्डलँड फायर फायटिंगचा समावेश आहे. विशेष प्रशिक्षणामध्ये विमान अग्निशमन, जहाजावरील अग्निशमन, हवाई अग्निशमन, सागरी अग्निशमन आणि समीप अग्निशमन यांचा समावेश होतो. अग्निशामक ऑपरेशनची पहिली पायरी म्हणजे आगीचे मूळ शोधणे आणि विशिष्ट धोके ओळखणे. आग पाणी, इंधन किंवा ऑक्सिडंट काढून टाकून किंवा रासायनिक ज्योत प्रतिबंधाने विझवली जाऊ शकते. ग्रीस, पेपर, इलेक्ट्रिकल इत्यादी घटकांवर अवलंबून आगीचे वर्गीकरण केले जात असल्याने विशिष्ट प्रकारच्या अग्निशामक यंत्राची आवश्यकता असू शकते. वर्गीकरण आगीच्या प्रकारावर आधारित आहे, ज्यासाठी अग्निशामक अधिक योग्य आहे.
