टीम बाईमाणूस
- पोलीस कोठडीत असताना झालेल्या संशयित तरुणाच्या मृत्यू प्रकरणी वाशिम जिल्हा सत्र न्यायालयाने एक ऐतिहासिक निकाल दिला आहे.
- सन २०११ मध्ये रिसोड पोलीस ठाण्यात घडलेल्या या प्रकरणात, न्यायालयाने तत्कालीन ठाणेदार महादेव माणिक धांडे यांच्यासह नऊ पोलीस कर्मचाऱ्यांना दोषी ठरवत जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली आहे.
पोलीस कोठडीत असताना झालेल्या संशयित तरुणाच्या मृत्यू प्रकरणी वाशिम जिल्हा सत्र न्यायालयाने एक ऐतिहासिक निकाल दिला आहे. सन २०११ मध्ये रिसोड पोलीस ठाण्यात घडलेल्या या प्रकरणात, न्यायालयाने तत्कालीन ठाणेदार महादेव माणिक धांडे यांच्यासह नऊ पोलीस कर्मचाऱ्यांना दोषी ठरवत जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली आहे. जिल्हा सत्र न्यायाधीश जयसिंग झपाटे यांनी दिलेल्या या महत्त्वपूर्ण निकालामुळे पोलीस दलातील सत्तेच्या गैरवापराला मोठी कायदेशीर चपराक बसली आहे.
अटकेची पार्श्वभूमी आणि घटनाक्रम
या प्रकरणाची सुरुवात ९ मे २०११ रोजी झाली. रिसोड पोलीस ठाण्याचे तत्कालीन प्रभारी अधिकारी ठाणेदार महादेव धांडे आणि त्यांच्या इतर ८ सहकाऱ्यांनी हिंगोली जिल्ह्यातील सेनगाव तालुक्यात असलेल्या वाढोणा येथील पारधी वस्तीवर छापा टाकला होता. यावेळी पोलिसांनी एका चोरीच्या गुन्ह्यात संशयित म्हणून बेग्या पवार या तरुणाला ताब्यात घेतले.
चोरीचा गुन्हा कबूल करण्यासाठी पोलिसांकडून बेग्याला कोठडीत बेदम मारहाण करण्यात आली. या अमानुष मारहाणीमुळे दुसऱ्याच दिवशी, म्हणजेच १० मे २०११ रोजी बेग्या पवार याचा पोलीस कोठडीतच मृत्यू झाला. या घटनेनंतर प्रशासनावर मोठा दबाव निर्माण झाला होता.
या मृत्यूचे गांभीर्य आणि तणाव पाहता शासनाने या प्रकरणाचा तपास गुन्हे अन्वेषण विभागाकडे सोपवला. सीआयडीच्या पथकाने ३४ दिवस सखोल तपास करून, सबळ पुराव्यांच्या आधारे दोषी पोलिसांवर खुनाच्या गुन्ह्यासह विशेष ॲट्रॉसिटी कायद्यांतर्गत गुन्हा दाखल केला.
जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आलेले दोषी
न्यायालयाने तब्बल १५ वर्षे, १ महिना आणि २३ दिवसांच्या प्रदीर्घ कायदेशीर प्रक्रियेनंतर नऊ जणांना जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली.
१. महादेव माणिक धांडे (तत्कालीन ठाणेदार)
२. मदन केशव पवार (पोलीस कर्मचारी)
३. शिवाजी नामदेव खिल्लारी (पोलीस कर्मचारी)
४. पंजाब माणिकराव पाटकर (पोलीस कर्मचारी)
५. रमेश सीताराम पवार (पोलीस कर्मचारी)
६. प्रकाश हिरालाल तारम (पोलीस कर्मचारी)
७. नागोराव भगवान खांडके (पोलीस कर्मचारी)
८. अशोक निवृत्ती वैद्य (पोलीस कर्मचारी)
९. वसंत कणिराम जाधव (पोलीस कर्मचारी)
‘पारधी असल्याने खोट्या गुन्ह्यात अडकवले’ - कुटुंबाचा आरोप
निकालानंतर मृत बेग्या पवारच्या आई-वडिलांनी समाधान व्यक्त करत सीआयडी आणि सरकारी वकिलांचे आभार मानले. बेग्याच्या आईने आपली प्रतिक्रिया देताना स्पष्ट केले की, "माझ्या मुलावर यापूर्वी कोणताही गुन्हेगारी रेकॉर्ड नव्हता किंवा त्याने साधा कोणताही गुन्हा केला नव्हता. केवळ तो 'पारधी' समाजाचा असल्याच्या पूर्वग्रहातून पोलिसांनी त्याला खोट्या गुन्ह्यात अडकवून त्याचा जीव घेतला."
कायदा सर्वांसाठी समान - सरकारी वकील
या प्रकरणात पीडित कुटुंबाची बाजू भक्कमपणे मांडणारे सरकारी वकील श्रीराम काळू यांनी माध्यमांशी संवाद साधला. ते म्हणाले, "हा निकाल अत्यंत ऐतिहासिक आणि कायद्याचे राज्य असल्याचे सिद्ध करणारा आहे. गुन्हेगार कितीही प्रभावशाली पदावर किंवा पोलीस दलात असला, तरी कायदा सर्वांसाठी समान आहे. सर्वसामान्यांनाही न्यायालयात न्याय मिळतो, ही भावना या निकालामुळे समाजात अधिक दृढ झाली आहे."
तामिळनाडूच्या मदुराई प्रकरणाशी साधर्म्य
वाशिम जिल्हा न्यायालयाचा हा निकाल, तामिळनाडूतील मदुराई येथे घडलेल्या अशाच एका गंभीर 'कस्टोडियल डेथ' प्रकरणाची आठवण करून देतो. मदुराईमधील 'साथानकुलम' प्रकरणात, लॉकडाऊनचे उल्लंघन केल्याच्या संशयावरून पी. जयराज आणि त्यांचा मुलगा जे. बेनिक्स यांना पोलीस कोठडीत अमानुष मारहाण करण्यात आली होती, ज्यात दोघांचाही मृत्यू झाला. सीबीआय तपासाअंती मदुराई न्यायालयाने ९ पोलीस अधिकाऱ्यांना थेट मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावली होती. तामिळनाडूतील तो निकाल आणि आता वाशिममधील ही जन्मठेप, हे स्पष्ट करतात की रक्षणकर्त्यांनीच भक्षक बनून मानवाधिकारांचे उल्लंघन केल्यास न्यायव्यवस्था कोणतीही गय करत नाही.
