विक्रांत पाटील
- इराण-इस्रायल-अमेरिका युद्धाचे थेट पडसाद आता महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांवर उमटू लागले आहेत.
- हापूस उत्पादक शेतकऱ्यांपुढे मोठे आव्हान.
- दुबईत द्राक्षाचे भाव रात्रीतून तिप्पट; शेतकऱ्यांना मात्र 1,500 कोटींचा फटका!
- इराण युद्धाचा कांदा निर्यातीला मोठा फटका!
इराण-इस्रायल-अमेरिका युद्धाचे थेट पडसाद आता महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांवर उमटू लागले आहेत. सध्या फळे, भाजीपाला आणि इतर कृषी उत्पादनांची हवाई मार्गे होणारी निर्यात पूर्णपणे ठप्प झाली आहे. ही स्थिती कायम राहिली, तर येत्या महिन्यात आंबा निर्यातीवरही गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता व्यापारी आणि निर्यातदार व्यक्त करत आहेत. या संघर्षामुळे राज्यातील द्राक्ष निर्यातीला मोठा फटका बसत आहे. हजारो कंटेनर परदेशी बाजारपेठेत पाठवण्याच्या प्रतीक्षेत अडकले असून, कोट्यवधी रुपयांच्या परकीय चलनाचे नुकसान होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. याशिवाय आखाती देशांमध्ये निर्यातीच्या तयारीत असलेले कांदा, केळीचे सुमारे एक हजार कंटेनर शनिवारपासून जेएनपीए बंदरात अडकले आहेत.
हवाई व समुद्री मार्ग दोन्ही बंद
मुंबई कृषी उत्पन्न बाजार समिती APMC चे संचालक संजय पानसरे यांनी सांगितले की, विशेषतः आंबा हंगाम तोंडावर असताना हवाई वाहतूक पूर्ववत न झाल्यास निर्यातदारांचे मोठे नुकसान होण्याची शक्यता आहे.
मुंबईहून विमान वाहतुकीद्वारे होणारी शेतमालाची आखाती देशातील निर्यात ठप्प झाली असून, मुंबईतून आखाती देशात रोजचा चारशे ते पाचशे टनाइतका शेतमाल निर्यात होतो. त्यामध्ये पेरू, चिक्कू, द्राक्षांसह आंब्यांची तुरळक निर्यातही सुरू झाली होती, मात्र ती आता थांबली आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनीवरील वाहतूक अधिकृतपणे बंद करण्यात आली असून, दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरील उड्डाणेही स्थगित आहेत. त्यामुळे हवाई आणि समुद्री असे दोन्ही मार्ग एकाचवेळी बंद पडल्याने कोकणातील हापूस उत्पादकांची मोठी अडचण झाली आहे.
देशांतर्गत बाजारात हापूस स्वस्त मिळणार!
कोकणातील हापूस आंबा उत्पादकांची चिंता वाढली आहे. आखाती देशांना निर्यात होणारा हापूस आता देशांतर्गत बाजारात मोठ्या प्रमाणावर येण्याची शक्यता असून त्यामुळे पुरवठा वाढेल आणि दर खाली येतील.
सामान्य ग्राहकांसाठी मात्र सुवर्णसंधी असणार आहे. निर्यात थांबल्यामुळे यंदा उन्हाळ्यात कोकण हापूस देशांतर्गत बाजारात तुलनेने स्वस्त दरात उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.
एकूण परिस्थितीचा आढावा
- हवाई निर्यात : पूर्णतः ठप्प
- समुद्री मार्ग : होर्मुझ बंद
- दुबई विमानतळ : उड्डाणे स्थगित
- आंबा हंगाम : तोंडावर आलेला
- देशांतर्गत पुरवठा : वाढणार, दर घसरणार
हापूस उत्पादक शेतकऱ्यांपुढे मोठे आव्हान
कोकणातील हापूस आंबा उत्पादक शेतकऱ्यांनी वर्षभर कष्ट केलेले असतात. निर्यातीतून चांगला दर मिळण्याची आशा होती, मात्र युद्धजन्य परिस्थितीने ती धुळीस मिळवली आहे. त्यामुळे शेतकरी, व्यापारी आणि निर्यातदारांची चिंता वाढली आहे. थोडक्यात: इराण युद्धाचा थेट फटका कोकणातील हापूस आंबा उत्पादकांना बसणार आहे.निर्यात बंद, दर घसरणार आणि वर्षभराचे कष्ट वाया जाण्याची भीती. मात्र देशांतर्गत ग्राहकांना यंदा स्वस्त हापूस मिळण्याची संधी असेल. सरकारने तातडीने पर्यायी बाजारपेठा शोधण्याची आणि नुकसान भरपाई देण्याची आवश्यकता आहे.
दुबईत द्राक्षाचे भाव रात्रीतून तिप्पट; शेतकऱ्यांना मात्र 1,500 कोटींचा फटका!
अमेरिका–इस्रायल आणि इराण यांच्यातील संघर्षामुळे राज्यातील द्राक्ष निर्यातीला मोठा फटका बसत आहे. हजारो कंटेनर परदेशी बाजारपेठेत पाठवण्याच्या प्रतीक्षेत अडकले असून, कोट्यवधी रुपयांच्या परकीय चलनाचे नुकसान होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. रमजान काळातील वाढती मागणी आणि विस्कळीत पुरवठा यामुळे दुबईत द्राक्षाचे भाव रात्रीतून तिप्पट झाले आहेत. नाशिक-सांगलीच्या शेतकऱ्यांची ही संधी हुकली असून थांबलेल्या निर्यातीला त्यांना 1,500 कोटींचा फटका बसण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
बंदरात अडकलेले कंटेनर
JNPT बंदरावर नाशिकचे कांदा आणि द्राक्षांचे 200 कंटेनर अडकले आहेत. शनिवारी रात्रीपासून दुबई बंदरावर रजिस्ट्रेशन बंद झाल्याने निर्यात प्रक्रिया पूर्णतः थांबली आहे. जर युद्ध लवकर थांबले नाही, तर सांगली जिल्ह्यासह राज्यातील द्राक्ष उत्पादकांना अंदाजे 1,500 कोटी रुपयांपर्यंत निर्यातीत फटका बसू शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
रमजानची संधी हुकली!
रमजानच्या काळात नाशिकच्या द्राक्षांना आखाती देशांत मोठी मागणी असते. मात्र युद्धामुळे निर्यात थांबल्याने शेतकऱ्यांचे लाखो रुपयांचे नुकसान होत आहे. विशेष म्हणजे दुबईमध्ये शेतमालाचे दर एका रात्रीत तिप्पट वाढले आहेत, पण विस्कळीत पुरवठा साखळीमुळे निर्यातदारांना या संधीचा फायदा घेता येत नाही.
नाशिकमधून दुबईसह अन्य आखाती देशांमध्ये विमानाद्वारे होणारी कार्गो सेवा दोन दिवसांपासून ठप्प पडली असून, कृषिमाल तसेच औद्योगिक साहित्याच्या निर्यातीला मोठा फटका बसत आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी बंद करण्यात आली असून, दुबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून उड्डाणे स्थगित झाल्याने हवाई मार्गे होणारा व्यापारही पूर्णपणे ठप्प आहे.
उत्पादन कमी, तरी दर मिळेना
यंदा द्राक्ष उत्पादन गतवर्षापेक्षा कमी आहे. दरवर्षी मार्चच्या पहिल्या आठवड्यात तीन ते चार हजार कंटेनरइतकी द्राक्ष निर्यात होत असते, यंदा ती अकराशे कंटेनरच्या आसपासच झाल्याचे दिसून येते.
सरकारने तातडीने पर्यायी बाजारपेठा शोधाव्यात
एकूणच, नाशिक-सांगलीच्या द्राक्ष उत्पादकांसाठी हा हंगाम अत्यंत महत्त्वाचा होता. उत्पादन कमी, दर चांगले आणि रमजानची मागणी जास्त, पण इराण युद्धाने ही सुवर्णसंधी हिरावून घेतली आहे. सरकारने तातडीने पर्यायी बाजारपेठा आणि नुकसान भरपाईची व्यवस्था करण्याची मागणी शेतकरी वर्गातून होत आहे.
इराण युद्धाचा कांदा निर्यातीला मोठा फटका!
इराण-इस्रायल-अमेरिका युद्धाचे थेट पडसाद आता महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांवर उमटू लागले आहेत. आखाती देशांमध्ये निर्यातीच्या तयारीत असलेले कांदा, केळी, द्राक्षांचे सुमारे एक हजार कंटेनर शनिवारपासून जेएनपीए बंदरात अडकले आहेत. मुंबई बंदरातून शेतमाल निर्यातीवर 60% परिणाम झाला असून आखाती देशांकडे माल घेऊन जाणाऱ्या जहाजांना अर्ध्या वाटेतून परत येण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. शनिवारी रात्रीपासून दुबई बंदरावर नवीन रजिस्ट्रेशन बंद झाल्याने ही गंभीर परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
शिपिंग कंपन्यांचे धोरण
मालवाहू जहाजांवर हल्ला होण्याच्या भीतीमुळे युद्धाचे ढग दूर होईपर्यंत मालाची निर्यात थांबवण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. फळे आणि कांदा नाशवंत असल्याने युद्ध लवकर न थांबल्यास कोट्यवधी रुपयांचे नुकसान होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. फ्रान्सची कंटेनर क्षेत्रातील मोठी कंपनी CMA CGM प्रति कंटेनर $2,000-$4,000 अधिभार (surcharge) लावू लागली आहे, ज्यामुळे निर्यातीचा खर्च आणखी वाढत आहे.
बासमती तांदळावरही घाव
भारतातून होणाऱ्या एकूण बासमती तांदूळ निर्यातीपैकी सुमारे 25% ईरानला आणि 20% इराकला जातो. दोन्ही देशांना मिळून दरवर्षी 20 लाख टनांहून अधिक बासमती निर्यात होते, ज्याची किंमत 18,200 कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. बासमतीच्या दरात एका दिवसात 4-5 रुपये प्रति किलो म्हणजेच 400-500 रुपये प्रति क्विंटल घसरण झाली आहे.
शेतमाल निर्यातीवर एकूण परिणाम
- कांदा-द्राक्ष कंटेनर : JNPT मध्ये अडकले
- बासमती तांदूळ : 4 लाख टन शिपमेंट अडकले
- चहा, कापड निर्यात : पश्चिम आशिया ऑर्डर ठप
- शिपिंग खर्च :दुपटीहून अधिक वाढ
डिसेंबर 2025 ते मार्च 2026 या तिमाहीत निर्यात बुरी तरह प्रभावित होण्याचा अंदाज आहे आणि युद्ध लांबल्यास या संकटाचा फटका थेट भारतीय शेतकऱ्यांना बसेल. एकूणच, इराण-इस्रायल युद्धाने महाराष्ट्रातील नाशिक, पुणे भागातील कांदा, द्राक्ष उत्पादकांसह देशभरातील बासमती शेतकऱ्यांच्या पोटावर थेट घाव घातला आहे. शिपिंग बंद, कंटेनर अडकलेले आणि पेमेंट थांबलेले, हे त्रिसूत्री संकट सध्या शेतकऱ्यांसमोर उभे आहे.
