पुन्हा एकदा ‘उबलता पंजाब’...

(भागा वरखडे)

अमृतसरमधील मंदिरावर बॉम्ब फेकण्याची घटना ही गंभीर चिंतेची बाब ठरावी, कारण अलिकडच्या काळात पहिल्यांदाच हिंदू मंदिराला लक्ष्य केले गेले आहे आणि तेही होळीच्या रात्री. याआधीही अनेक पोलिस चौकी आणि पोलिस ठाण्यांवर असेच बॉम्ब फेकले गेले आहेत. चेकपोस्ट आणि पोलिस ठाण्यांनंतर मंदिराला लक्ष्य करणे हे दहशतवादी घटकांच्या वाढत्या धाडसाचेच प्रतिबिंब नाही, तर पंजाबच्या जातीय सलोख्यावर हल्ला करण्याचा प्रयत्न होत असल्याचेही अधोरेखित करते.

पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, मंदिरावरील हल्ल्यामागे पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था ‘आयएसआय’चा हात आहे; मात्र खलिस्तान समर्थक घटकांनी हा बॉम्ब फेकला असावा असा दाट संशय आहे. परिस्थितीही तेच दर्शवत आहे. 

पंजाबचे मुख्यमंत्री भगवंत मान हे राज्यातील वातावरण बिघडवण्याचे षडयंत्र रचले जात असल्याचे मान्य करत असले, तरी नुसते बोलून फायदा होणार नाही, यावरूनही ही घटना किती गंभीर आहे, हे लक्षात येते. पंजाबमधील आम आदमी पक्षाच्या सरकारला राज्यातील बिघडत चाललेल्या कायदा आणि सुव्यवस्थेकडे अधिक लक्ष द्यावे लागेल आणि या क्रमाने खलिस्तान समर्थक घटकांविरुद्ध कठोरता दाखवावी लागेल.

पंजाबमध्ये पहिल्यांदाच हिंदू मंदिर लक्ष्य…

भूतकाळात पंजाबला दहशतवादाच्या आगीत झोकून देणारे खलिस्तान समर्थक घटक कोणत्याही माफीला पात्र नाहीत. एवढेच नाही तर पाकिस्तान त्यांना सर्व प्रकारचे सहकार्य आणि मदत करण्यात गुंतलेला आहे. पाकिस्तानमधून होणारी शस्त्रास्त्रे आणि अंमली पदार्थांची वाढती तस्करी याचा पुरावा आहे. या तस्करीत खलिस्तान समर्थक घटक सामील आहेत, हे पंजाब तसेच केंद्र सरकारला माहीत नाही.

या घटकांना पाकिस्तानसह पाश्चिमात्य देशांतील खलिस्तान समर्थकांकडूनच पाठिंबा मिळत नाही, तर पंजाबमध्येही काही गट आणि संघटना आहेत, जे त्यांच्या कारवायांवर मौन बाळगणे पसंत करतात. खेदाची गोष्ट म्हणजे त्यांच्यात काही राजकीय आणि धार्मिक गटही आहेत. दहशतवाद आणि फुटीरतावाद निर्माण करणाऱ्या घटनांविरुद्ध जाणीवपूर्वक मौन बाळगणे म्हणजे गुन्ह्यात सहभागी होण्यासारखे आहे, हे अशा संकुचित गटांनी लक्षात ठेवलेले बरे होईल.


Photo Credit : TOI 

आयएसआय… खलिस्तान आणि भारताची डोकेदुखी

खलिस्तान समर्थकांच्या कारवायांवर पंजाबमधील काही गटांचे मौन या घटकांचा दुस्साहच वाढवत आहे. या उद्धटपणामुळे ते दहशत निर्माण करणारे आणि हिंदू-शीख संबंधात तेढ निर्माण करणारी कृत्ये करत आहेत. अलीकडच्या काळात पंजाबमध्ये अनेक हिंदू नेत्यांच्या हत्या झाल्या आहेत. खलिस्तान समर्थक घटकांनी या हत्यांची जबाबदारी घेतली आहे.

एका हिंदू नेत्याला जिवे मारण्याची धमकी देण्यात आली होती. सुरक्षा यंत्रणांचे लक्ष वळवण्यासाठी सीमेपलीकडून पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था ‘आयएसआय’ बेरोजगार तरुण आणि कामगार वर्गाचा वापर करून स्फोट घडवून आणत आहे. पंजाबमधील सीमावर्ती जिल्ह्यांमध्ये अंमली पदार्थांच्या तस्करांवर सातत्याने कारवाई होत असल्याने पाकिस्तानचे नुकसान होत आहे.

बेरोजगार तरुणांचा वापर करून वातावरण बिघडवण्याचा कट

पाकिस्तानची गुप्तचर संस्था ‘आयएसआय’ या कारवाईमुळे पूर्णपणे हादरली आहे. कारण आता पंजाबमध्ये सीमापार अमली पदार्थांचा व्यापार वाढवणारे लोक सापडत नाहीत. अशा स्थितीत, या दहशतीत ‘आयएसआय’ पंजाबचे वातावरण बिघडवण्यासाठी बेरोजगार तरुणांना छोटे स्फोट आणि इतर दहशतवादी कारवायांमध्ये सहभागी करून दहशत निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहे. जेणेकरून एजन्सींचे लक्ष विचलित होऊन अमली पदार्थांचा व्यापार पुन्हा वाढू शकेल.

‘आयएसआय’च्या सांगण्यावरून परदेशात बसलेले दहशतवादी पंजाबमधील अमली पदार्थांच्या आहारी गेलेल्या तरुणांना पैसे आणि ड्रग्ज देऊन त्यांना परदेशात पाठवत आहेत. या लालसेच्या बदल्यात हे तरुण दहशतवाद्यांच्या हस्तकांपर्यंत शस्त्रे आणि स्फोटक साहित्य पोहोचवण्याचे आणि स्फोट घडवून आणण्याचे काम करत आहेत. गेल्या वर्षभरापासून अनेक तरुणांना दहशतवादी कारवायांमध्ये सामील असल्याबद्दल अटक करण्यात आली आहे. त्यापैकी बहुतांश ड्रग्ज व्यसनी, बेरोजगार होते आणि त्यांच्या कामाच्या बदल्यात त्यांना पैसे देण्याचे किंवा त्यांना परदेशात नोकरी मिळवून देण्याचे आश्वासन त्यांच्या हस्तकांनी दिले होते.

अमृतसर, तरनतारन, फिरोजपूरसह अनेक जिल्ह्यांच्या सीमावर्ती भागात परदेशात बसलेले हस्तक स्थानिक तरुणांना आपल्याशी जोडत आहेत. पंजाब पोलिसांनी अलीकडेच एका टोळीतील दोघांना अटक केली होती. चौकशीत त्याने या नेटवर्कचा खुलासा केला. पंजाब पोलिसांच्या एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, हा ट्रेंड गेल्या तीन-चार वर्षांपासून सुरू आहे; पण आता अचानक त्यात खूप वाढ झाली आहे.


 

पाकिस्तानस्थित ‘इंटरनॅशनल यूथ शीख फेडरेशन’चा म्होरक्या प्रमुख लखबीर सिंग रोडे 2022 च्या पठाणकोट ग्रेनेड स्फोटात ‘एसबीएस’ नगर पोलिसांनी ओळखल्या गेलेल्या सहा संशयितांपैकी एक होते. तो या घटनेचा सूत्रधार होता. या प्रकरणी अटक करण्यात आलेले इतर चौघे गरीब कुटुंबातील आहेत. या संशयितांच्या चौकशीत गुरदासपूरच्या खराळ गावातील 30 वर्षीय गुरविंदर सिंग याला दुबईत नोकरीचे आमिष दाखवून गंडा घातल्याचे उघड झाले. लुधियानाच्या कुलदीप कुमार उर्फ सनी व्यतिरिक्त, मॉड्यूलचे इतर सदस्य सामान्य तरुण होते, जे गेल्या वर्षी 7 नोव्हेंबर रोजी ‘एसबीएस’ नगरमध्ये ग्रेनेड हल्ला करण्यासाठी तयार होते. स्थानिक तरुणांना आकर्षित करण्यासाठी सनीने वैयक्तिक संबंध किंवा दूरच्या मैत्रीचा वापर केल्याचे तपासात निष्पन्न झाले आणि त्याच्या भूमिकेनुसार पैसे वाटप केले.

या सर्वांना खलिस्तानबाबत फारशी माहिती नसल्याचे तपासात समोर आले आहे. सनीला 15 हजार ते एक लाख रुपये देण्याचे आमिष दाखवण्यात आले. रमन कुमार या 19 वर्षीय ड्रग्ज व्यसनी याला दहशतवादी मॉड्यूलमध्ये सामील होण्यासाठी फक्त 12 हजार रुपये दिले गेले. काउंटर इंटेलिजन्स अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, आतापर्यंतच्या तपासात असे समोर आले आहे, की बहुतांश तरुण हे ड्रग्ज व्यसनी आणि बेरोजगार आहेत.

62 टक्के डार्कनेटचा वापर अवैध अंमली पदार्थांच्या तस्करीसाठी

भारतातील अंमली पदार्थांच्या तस्करीचा मुकाबला करण्यासाठी अनेक आव्हाने आहेत. डार्कनेट मार्केट त्याच्या निनावीपणामुळे आणि कमी जोखमीमुळे शोधणे कठीण आहे. त्याने पारंपारिक औषधांचा बाजार ताब्यात घेतला आहे. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे, की 62 टक्के डार्कनेटचा वापर अवैध अंमली पदार्थांच्या तस्करीसाठी केला आहे.

जगभरात डार्कनेटचा वापर करून तस्करांना पकडण्यात यशाचे प्रमाण खूपच कमी आहे. कुरिअर सेवांद्वारे क्रिप्टोकरन्सी पेमेंट आणि डोअरस्टेप डिलिव्हरी यामुळे डार्कनेट व्यवहार सोपे झाले आहेत. तस्कर सर्जनशील आणि तंत्रज्ञानाचे जाणकार झाले आहेत. पंजाबमध्ये तस्करांनी ड्रोनद्वारे ड्रोन आणि बंदुकांचा पुरवठा करण्यासारखे नवीन तंत्रज्ञान स्वीकारले आहे. त्यामुळे सुरक्षा दलांसमोर नवीन आव्हाने उभी राहिली आहेत. अधिक सुरक्षित आणि निनावी पद्धती वापरली जाते.

कोरोना महामारी दरम्यान वाहन/जहाज/विमान वाहतुकीवर लादण्यात आलेल्या निर्बंधांनंतर, अंमली पदार्थ तस्करांनी कुरिअर/पार्सल/पोस्टवर अधिक अवलंबून राहण्यास सुरुवात केली आहे. 2022 मध्ये, ई-कॉमर्स डमी वेबसाइट तयार करून अमली पदार्थांच्या व्यवहारासाठी एका व्यक्तीला अटक करण्यात आली होती. दुसऱ्या उदाहरणात काही लोकांना वेबसाइटवर बनावट उत्पादने सूचीबद्ध करून ॲमेझॉनसारख्या ई-कॉमर्स वेबसाइटद्वारे औषधे विकल्याबद्दल अटक करण्यात आली.

 

अलीकडील तपासात कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया, सिंगापूर, हाँगकाँग आणि खलिस्तानी दहशतवादी आणि पाकिस्तानमधील ‘आयएसआय’शी संबंध असलेले अनिवासी भारतीयांसह भारतातील स्थानिक ड्रग लॉर्डस्‌ आणि गुंडांशी ड्रग कार्टेलचे संबंध उघड झाले आहेत. एक नवीन ट्रेंड उदयास आला आहे. ज्यात स्थानिक टोळ्यांचा वापर अंमली पदार्थांच्या तस्करीसाठी केला जात आहे.

भारताने ‘एनडीपीएस’ कायदा, 1985 अंतर्गत कठोर दंड आकारण्यासारख्या उपायांद्वारे औषधांची मागणी कमी करण्यासाठी कार्य केले पाहिजे. मोहिमा आणि अशासकीय संस्थांच्या माध्यमातून अमली पदार्थांचे व्यसन कमी करण्यासाठी लोकांमध्ये जनजागृती केली पाहिजे. औषध घेण्याशी संबंधित कलंक दूर करण्याची गरज आहे. समाजाने हे समजून घेणे आवश्यक आहे, की अंमली पदार्थांचे व्यसनी हे बळी असतात, गुन्हेगार नसतात.

50 टक्क्यांहून अधिक अल्कोहोल आणि ओपिओइड्स असलेल्या काही तणनाशकांवर बंदी घालणे आवश्यक आहे. देशातील अंमली पदार्थांचा विळखा रोखण्यासाठी पोलिस अधिकारी आणि उत्पादन शुल्क व अंमली पदार्थ विभागाने कठोर कारवाईची गरज आहे. शैक्षणिक अभ्यासक्रमात अमली पदार्थांचे व्यसन, त्याचे परिणाम आणि व्यसनमुक्ती या विषयांचाही समावेश असावा. याशिवाय योग्य समुपदेशन हा दुसरा पर्याय आहे. या वाढत्या धोक्याचा सामना करण्यासाठी सर्व यंत्रणांचे एकत्रित आणि समन्वित प्रयत्न आवश्यक असतील. रोजगाराच्या अधिक संधी निर्माण केल्याने काही प्रमाणात समस्या सुटू शकते कारण जलद आणि जास्त पैसा बेरोजगार तरुणांना अशा उपक्रमांकडे आकर्षित करतो.