मी Rockstar आहे”: डाऊन सिंड्रोम असूनही कलाकार, छायाचित्रकार म्हणून नाव कमावणाऱ्या जिजोची गोष्ट
“संधी मिळावी यासाठी कुटुंबानं आपल्या मुलामध्ये गुंतवणूक करणं गरजेचं असतं,” असं अनिकेत दास म्हणतो. त्याचा भाऊ जिजो हा 28 वर्षांचा, जन्मतः डाऊन सिंड्रोमसारख्या परिस्थितीचा सामना करत आज एक कुशल ड्रमर, कलाकार आणि छायाचित्रकार म्हणून नावारूपाला आला आहे.
डाऊन सिंड्रोममुळे सुरुवातीपासूनच जिजोच्या आयुष्याला कलंकाची सावली लाभली होती. पण त्याच्या कुटुंबाने त्याच्यावर विश्वास ठेवत त्याला समजून घेतलं. “त्याच्या जन्मावेळीच डॉक्टर म्हणाले होते, ‘माफ करा, तुमच्या मुलाला ट्रायसोमी 21 आहे’.
(जिजो दास)
“पण मला एक विशेष सुपरपॉवर आहे, माझ्याकडे एक एक्स्ट्रा क्रोमोसोम आहे,” असं जिजो स्वतः सांगतो आणि त्याच्या चेहऱ्यावर आत्मविश्वास असतो.
डाऊन सिंड्रोम म्हणजे एक ‘जीन डोस’ प्रॉब्लेम – भारतात दरवर्षी सुमारे 30,000 नवजातांमध्ये हा आढळतो. यामध्ये 21व्या क्रोमोसोमच्या तीन प्रती असतात, त्यामुळे बौद्धिक आणि शारीरिक विकासावर परिणाम होतो.
“सामान्य मुलांप्रमाणे डाऊन सिंड्रोम असलेल्या मुलांचं शिक्षण घेतानाची पद्धत वेगळी असते,” असं अनिकेत सांगतो. त्याचे आई-वडील हे सतत शिकत राहिले, त्यांनी पारंपरिक पद्धती सोडून नव्या शिकवण्याच्या शैली शोधल्या.
चित्रपट पाहताना जिजो त्यातल्या प्रसंगांच्या आधारे स्वतःची भावना व्यक्त करू लागला. मोठा होत असताना अनिकेत चित्रं काढायचा, ते पाहून जिजोही ते करू लागला. हळूहळू रंग, रेषा आणि दृश्यं ही त्याची स्वतःची भाषा झाली. २०११ मध्ये जिजोला पहिला डिजिटल कॅमेरा मिळाला. अनिकेतनं त्याला फोटोग्राफी शिकवली, पण पद्धत पारंपरिक नव्हती. तो जिजोच्या शिकण्याच्या गतीनुसार, संयमाने आणि सातत्याने शिकवत राहिला.
संबंधित लेख वाचा: 1) एक बाप आणि त्याच्या सात मुलांची ‘रामसे’ हॉरर गाथा…! |
जिजोचं कलेतलं कौशल्य बळावत गेलं. बाल्डविन ऑपर्च्युनिटी स्कूल, नॉबल मिशन आणि स्पॅस्टिक्स सोसायटी ऑफ कर्नाटकमधील शिक्षकांनीही त्याला साथ दिली. 2016 मध्ये त्यानं पहिल्यांदा स्वतंत्रपणे समर कॅम्प अटेंड केलं. 2017 मध्ये त्याच्या चित्रांचं प्रदर्शन लागलं आणि सर्व चित्रं विकली गेली.
2019 मध्ये World Down Syndrome Day #LotsOfSocks डिझाईन स्पर्धा जिंकणारा जिजो पहिला भारतीय ठरला. त्यानं नंतर Ultraviolette Automotive कंपनीसाठी मोटरसायकल लॉन्च फोटोग्राफी केली आणि 2023 मध्ये Royal Photographic Society आणि Nikon UK कडून ‘Judge’s Choice Award’ मिळवला – तो मिळवणारा पहिला भारतीय ठरला. आज BigRock Dirtpark सारख्या ऑफ-रोड मोटरस्पोर्ट्स इव्हेंटसाठी तो अधिकृत छायाचित्रकार आहे. त्याच्या कलेने, जिद्दीने आणि कुटुंबाच्या साथीनं तो एक प्रेरणा बनला आहे.
(जिजो दास)
“मी Rockstar आहे,” असं तो अभिमानानं म्हणतो, आणि त्याच्या शब्दांमधून आयुष्याबद्दलचा आनंद ठळकपणे उमटतो.
“मीही रॅम्पवर चालते”: डाऊन सिंड्रोम असलेली मॉडेल सानिया खीमजी
24 वर्षांची बेंगळुरुची सानिया खीमजी आज फॅशन रॅम्पवर आत्मविश्वासाने झळकते आहे. इंस्टाग्रामवर तिच्या एका व्हिडिओला तब्बल 10 लाखांहून अधिक व्ह्यूज मिळाले आहेत. “मला फेमस व्हायचं आहे, टीव्हीवर यायचं आहे! मला मॉडेलिंग खूप आवडतं,” असं ती हसत म्हणते.
2016 साली ती पहिल्यांदा एका फॅशन शोमध्ये सहभागी झाली. सगळ्यांना पारितोषिकं मिळाली, पण सानियाच्या वॉकचं विशेष कौतुक झालं. तिची आई मुदिता सांगते, “तेव्हा मी फार गांभीर्याने घेतलं नाही, कारण अजूनही समाजात अनेक पूर्वग्रह आहेत. पण तिनं जितके शो केले, त्यात ती बक्षीस घेऊनच आली.”
सानिया हळूहळू जाहिरातींमध्येही झळकू लागली. Prasad Bidapa या नामांकित फॅशन कोरियोग्राफरनं विविधतेचा स्वीकार करत तिला आपल्यासोबत घेतलं. मात्र या यशामागे संघर्ष होताच. उंचीचं माप, स्वीकाराचा अभाव आणि डाऊन सिंड्रोममुळे येणाऱ्या बौद्धिक आणि शारीरिक अडचणी. “म्हणूनच आम्ही तिला फक्त थेरपी देण्याऐवजी कला शिकवली. चित्र काढणं, कलरिंग हे तिच्या मोटर स्किल्ससाठी महत्त्वाचं होतं,” असं तिची आई सांगते.
(सानिया खीमजी)
सानियाचं यश हे तिच्या कलाकौशल्याचं आणि तिच्या आईच्या धैर्याचं प्रतीक आहे. एक वेगळा चेहरा, एक वेगळी चाल… पण त्या प्रत्येक हालचालीत एक आत्मविश्वास आहे जो लोकांच्या मनात घर करतो.
“पुदिन्याच्या बाटलीत स्वप्नं भरली आहेत”: उद्योजिका स्वस्ती मेहता
मुंबईची स्वस्ती मेहता, वय 27 … डाऊन सिंड्रोम असूनही स्वतःचं आरोग्यपेय ‘Pudina Punch’ तयार करत एक यशस्वी उद्योजिका झाली आहे. लॉकडाऊनमध्ये सुरुवात झालेली ही कल्पना आता दररोज 20 पेक्षा जास्त ऑर्डर्स मिळवते.
“सकाळी 10 वाजता उठल्यावर मी थेट कामाला लागते. दुपारी जेवणानंतर थोडा आराम करते आणि मग पुन्हा काम!” असं ती उत्साहाने सांगते. तिची आई दर्शना सांगते, “एकेकाळी मला वाटायचं की ती आयुष्यात कशी सामना करेल… पण आज ती हे सगळं एकटी करताना पाहून मी भारावून जाते.”
डाऊन सिंड्रोमसह जन्माला आलेली स्वस्ती बालपणापासून अॅक्टिव्ह होती. ‘Dilkhush Special School’मध्ये जाऊन तिनं 4 भाषा शिकल्या – हिंदी, इंग्रजी, मराठी आणि गुजराती. नंतर ती घरून शिकू लागली. स्वस्तीला वयाच्या 20 व्या वर्षी मानसशास्त्रीय आजार सायकोसिस झाला. काही काळासाठी तिच्या प्रगतीला खीळ बसली. पण योग्य उपचार, औषधं आणि तिच्या आईच्या धीरानं ती पुन्हा सावरली.
(स्वस्ती मेहता)
लॉकडाऊनमध्ये तिनं स्वयंपाकात रस घेतला. मग सुरू झाला ‘पुदिना पंच’चा प्रवास – पुदिन्याची निवड, त्याचं पेस्ट बनवणं, लिंबाचा रस, साखर, बाटल्यांची भर हे सगळं ती स्वतः करते. प्रत्येक बाटलीला किंमत आहे 200 रुपये आणि ती संपूर्ण भारतात पाठवली जाते. तिचा भाऊ आरश सोशल मीडियावर तिचं मार्केटिंग करतो आणि दोघं मिळून व्यवसाय वाढवत आहेत.
“बिझनेस म्हणजे रोज नवीन अडचणी… पण त्या सोबत हाताळताना आमचं नातं अजून घट्ट झालं,” असं आरश सांगतो. स्वस्तीच्या कामातला आत्मसन्मान आणि तिच्या परिवाराने दिलेली साथ म्हणजे डाऊन सिंड्रोमवर मात करून यशाचं गाठलेलं शिखर आहे.
जिजो, सानिया आणि स्वस्ती… या तिघांचं आयुष्य एक गोष्ट स्पष्टपणे सांगतं, की अपंगत्व हे मर्यादा नाही, तर वेगळ्या क्षमतांचं दुसरं रूप आहे. योग्य आधार, प्रोत्साहन, आणि समाजाचा समावेश यामधून या मुलांनी जे साध्य केलं आहे. ते केवळ कौतुकास्पद नाही, तर प्रेरणादायी आहे.
