विक्रांत पाटील       

भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे नाव जगातील सर्वात कुख्यात लैंगिक गुन्हेगारांपैकी एक असलेल्या जेफ्री एपस्टाईनशी कसे जोडले गेले? हा एक धक्कादायक आणि तितकाच आश्चर्यकारक प्रश्न आहे. अलीकडेच प्रसिद्ध झालेल्या 'एपस्टाईन फाइल्स' नावाच्या कागदपत्रांमुळे भारतात एक राजकीय वादळ उठले असून अनेक अस्वस्थ करणारे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. हा लेख तुम्हाला हे संपूर्ण प्रकरण सोप्या शब्दांत समजावून सांगेल.

एपस्टाईन फाइल्स म्हणजे नक्की काय?

जेफ्री एपस्टाईन हा एक अमेरिकन फायनान्सर आणि दोषी लैंगिक गुन्हेगार होता, ज्याच्यावर अल्पवयीन मुलींची तस्करी करणारे नेटवर्क चालवल्याचा आरोप होता. 2019 मध्ये तुरुंगात असताना त्याचा मृत्यू झाला.

'एपस्टाईन फाइल्स' म्हणजे अमेरिकेच्या न्याय विभागाच्या (U.S. Department of Justice) तपासातील कागदपत्रांचा एक प्रचंड संग्रह. राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनी स्वाक्षरी केलेल्या 'एपस्टाईन फाइल्स ट्रान्सपरन्सी ॲक्ट'नुसार या फाइल्स नुकत्याच सार्वजनिक करण्यात आल्या, ज्यामुळे अनेक हाय-प्रोफाइल नावे समोर आली आणि जगभरात वाद निर्माण झाला. हे स्पष्ट करणे महत्त्वाचे आहे की या कागदपत्रांमध्ये कोणत्याही भारतीयाचा एपस्टाईनच्या लैंगिक गुन्ह्यांमध्ये सहभाग असल्याचा आरोप नाही, परंतु भू-राजकीय प्रभावाशी संबंधित असलेले संबंध उघड झाले आहेत.

(credit - Vikrant Patil)

भारताचा संबंध: मोदी, पुरी आणि अंबानी यांची नावे का येत आहेत समोर?

या फाइल्समधून समोर आलेल्या माहितीनुसार, भारतातील काही प्रमुख व्यक्तींचे संबंध एपस्टाईनशी असल्याचे दिसून येते.

पंतप्रधान मोदी आणि स्टीव्ह बॅनन: एपस्टाईनने आयोजित करू पाहिलेली भेट

 - पंतप्रधान मोदींचा संबंध 2019 मधील काही संवादांमुळे समोर आला आहे, ज्यात जेफ्री एपस्टाईनने पंतप्रधान मोदी आणि माजी ट्रम्प रणनीतीकार स्टीव्ह बॅनन यांच्यात बैठक आयोजित करण्याची ऑफर दिली होती.

 - 2019 च्या मोदींच्या निवडणुकीतील विजयानंतर हे घडले. 23 मे 2019 रोजी बॅननने एपस्टाईनला मेसेज केला होता: "I’m doing a one hour show for India on Modi while here – bringing American Hindu guys with us." (मी इथे असताना भारतासाठी मोदींवर एक तासाचा शो करत आहे - अमेरिकन हिंदू लोकांना सोबत घेऊन.)

 - यावर एपस्टाईनने मोदींचा संदर्भ देत उत्तर दिले: "his focus wants to be stopping China." (त्यांचा मुख्य अजेंडा चीनला रोखणे हा आहे.)

 - एपस्टाईनने ही भेट घडवून आणण्यासाठी "I can set" (मी भेट ठरवू शकतो) आणि "you should meet with modi" (तुम्ही मोदींना भेटायला हवे) असे मेसेज पाठवून आग्रह धरला.

 - 'ड्रॉप साईट न्यूज'ने दिलेल्या वृत्तानुसार, काही तासांनंतर एपस्टाईनने सर्वात प्रभावी मेसेज पाठवला.

हरदीप पुरी: एपस्टाईनच्या कॅलेंडरमधील मंत्री

 केंद्रीय मंत्री हरदीप सिंह पुरी यांचे नावही या प्रकरणात समोर आले आहे.

 - अमेरिकेच्या हाऊस ओव्हरसाइट कमिटीने प्रसिद्ध केलेल्या कागदपत्रांनुसार, जून 2014 ते जानेवारी 2017 दरम्यान एपस्टाईनच्या अपॉइंटमेंट कॅलेंडरमध्ये पुरी यांचे नाव किमान पाच वेळा आले आहे.

 - या भेटींमध्ये अनेकदा नॉर्वेचे मुत्सद्दी टेर्जे रोड-लार्सन हे देखील सामील असायचे, जे एपस्टाईनचे निकटवर्तीय मित्र म्हणून ओळखले जातात. यामुळे या भेटी केवळ औपचारिक नव्हत्या, तर एपस्टाईनच्या नेटवर्कमधील एका महत्त्वाच्या व्यक्तीसोबत होत होत्या, हे स्पष्ट होते.

 -2014 च्या एका ईमेलमुळे वाद निर्माण झाला, ज्यात एपस्टाईनने काही सार्वजनिक व्यक्तींच्या नावांच्या यादीत पुरी यांच्या नावाचा उल्लेख केला आणि "girls?" (मुली?) हा शब्द वापरला.

 - यावर भाजपने अमित मालवीय यांच्या हवाल्याने स्पष्टीकरण दिले की, हा उल्लेख हवामान परिषदेच्या संदर्भात होता आणि "girls" हा शब्द एका वेगळ्या, असंबंधित अंतर्गत विनोदाचा भाग होता.

अनिल अंबानी: "इंडिया-इस्रायल की" ईमेल

उद्योगपती अनिल अंबानी यांचाही या प्रकरणाशी संबंध जोडला गेला आहे.

 - मार्च 2017 मध्ये, अनिल अंबानींशी संबंधित एका अकाउंटवरून एपस्टाईनला पंतप्रधान मोदींच्या संभाव्य अमेरिका दौऱ्याविषयी एक बातमी पाठवण्यात आली होती. त्यासोबत "Dear Jeffrey, Info. BR, Anil" (प्रिय जेफ्री, माहितीसाठी. सस्नेह, अनिल) असा संदेश होता.

 - यावर एपस्टाईनने एक रहस्यमय उत्तर दिले, जे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. या चार शब्दांच्या उत्तराने पडद्यामागे किती मोठ्या हालचाली सुरू होत्या याचा अंदाज येतो. हा संवाद केवळ दोन व्यावसायिकांमधील नव्हता, तर तो भारत-इस्रायल संबंधांच्या एका मोठ्या आणि संवेदनशील वळणावर झाला होता, ज्यामध्ये अब्जावधी डॉलर्सचे संरक्षण सौदे गुंतलेले होते.

 - विशेष म्हणजे, हा संवाद मोदींनी भारताचे पहिले पंतप्रधान म्हणून इस्रायलला भेट देण्यापूर्वी आणि अंबानींच्या कंपनी रिलायन्स डिफेन्सने इस्रायलच्या सरकारी कंपनी 'राफेल ॲडव्हान्स्ड डिफेन्स सिस्टीम्स'सोबत एक मोठा संयुक्त प्रकल्प सुरू केला असताना झाला होता.

एपस्टाईन वादामुळे निर्माण झालेले प्रमुख प्रश्न

या गौप्यस्फोटांमुळे अनेक गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत, ज्यांची उत्तरे मिळणे आवश्यक आहे.

मोदींची प्रतिमा मलीन होणार का?*

राजकीय विश्लेषकांच्या मते, एपस्टाईनसारख्या कुख्यात व्यक्तीशी कोणत्याही संदर्भात नाव जोडले जाणे, हे नेत्याच्या प्रतिमेसाठी हानिकारक असते. जरी हा संबंध भू-राजकीय असला तरी, अशा फाइल्समध्ये नाव येण्याने सार्वजनिक प्रतिमेवर नकारात्मक परिणाम होतो. बारमध्ये फक्त पाणी प्यायला जाणाऱ्यावरही लोक दारू पिण्याचाच शिक्का मारतात, तसाच हा प्रकार आहे.

ट्रम्प हे मोदींना ब्लॅकमेल करत आहेत का?

माध्यमांमध्ये ब्लॅकमेलिंगचा सिद्धांत मोठ्या प्रमाणात चर्चिला जात आहे. भाजप नेते सुब्रमण्यम स्वामी यांनी या सिद्धांताला अधिक बळ दिले आहे. एका मुलाखतीत त्यांनी थेट इशारा दिला की अमेरिका या फाइल्सचा वापर भारताला ब्लॅकमेल करण्यासाठी करू शकते. त्यांनी केलेले विधान अधिकच खळबळजनक आहे: “I'm working very hard to get these documents and maybe after what another two two weeks you can ask me again I might have some issues.” (मी ही कागदपत्रे मिळवण्यासाठी खूप मेहनत घेत आहे आणि कदाचित आणखी दोन आठवड्यांनी तुम्ही मला पुन्हा विचारू शकता, माझ्याकडे काही मुद्दे असू शकतात.)

या थेट विधानामुळे, जसे टॅरिफ किंवा रशिया-चीन संबंधांवरून अमेरिका भारतावर दबाव आणते, त्याचप्रमाणे या फाइल्सचा वापरही एक दबावतंत्र म्हणून केला जाऊ शकतो, या चर्चेला उधाण आले आहे.

मोदींना राजीनामा द्यावा लागेल का?

पंतप्रधान मोदींच्या पदाविषयीच्या चर्चांना भारतातील काही वरिष्ठ राजकीय नेत्यांच्या दाव्यांमुळे अधिकच बळ मिळाले आहे.

महिनाभरात मराठी पंतप्रधान? या दाव्याचा अर्थ काय?

महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांनी एक धक्कादायक दावा केला आहे. त्यांच्या मते, जर एपस्टाईन फाइल्स पूर्णपणे उघडल्या गेल्या, तर भारतात "राजकीय भूकंप" होऊ शकतो आणि महिन्याभरात "एक मराठी व्यक्ती" पंतप्रधान होऊ शकते. चव्हाण यांनी आपल्या पोस्टमध्ये देवेंद्र फडणवीस आणि नितीन गडकरी यांना टॅग केले होते, ज्यामुळे असा अर्थ काढला जात आहे की, हा बदल सत्ताधारी पक्षातच होईल आणि पंतप्रधान मोदींना पदावरून पायउतार व्हावे लागेल.

बॅक-चॅनल डिप्लोमसी आणि आंतरराष्ट्रीय प्रभावाची गुंतागुंत

एकंदरीत, एपस्टाईन फाइल्स कोणत्याही भारतीय नेत्याला एपस्टाईनच्या घृणास्पद गुन्ह्यांशी जोडत नसल्या तरी, त्या बॅक-चॅनल डिप्लोमसी आणि आंतरराष्ट्रीय प्रभावाचे एक गुंतागुंतीचे जाळे उघड करतात. पंतप्रधान कार्यालय आणि या प्रकरणात नाव आलेल्या इतर व्यक्तींनी बाळगलेले मौन या प्रकरणातील गूढ अधिकच वाढवत आहे.

या गौप्यस्फोटांमुळे भारताच्या राजकारणावर आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांवर काय परिणाम होईल, हे येणारा काळच ठरवेल. पण या प्रकरणातून सत्ता, पैसा आणि आंतरराष्ट्रीय लॉबिंगचे जे छुपे जाळे समोर आले आहे, त्याकडे आपण दुर्लक्ष करू शकतो का?