- सृष्टी मिश्रा
'आई, कधीतरी मला भेटायला ये, मला तुझी खूप आठवण येते. मी हॉस्टेलमध्ये आल्यापासून तू एकदाही मला भेटायला आली नाहीस. पूर्वी तू मला दिवाळीला भेटवस्तू पाठवायचीस. तीन वर्षे झाली, आता तुझ्या भेटवस्तूही येत नाहीत.'
झारखंडमधील धलभूमगढ येथील लोयोला बोर्डिंग स्कूलमध्ये बाकावर बसून आपल्या आईची वाट पाहणारा 13 वर्षांचा ध्रुव हा काही सामान्य मुलगा नाही. ध्रुव ज्या व्यक्तीला मम्मी म्हणत आहे त्या देशाच्या राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू आहेत.
2015 मध्ये द्रौपदी मुर्मू झारखंडच्या राज्यपाल होत्या. तेव्हा त्यांनी ध्रुवला दत्तक घेतले. तेव्हा तो फक्त तीन वर्षांचा होता. आता तो आठवी इयत्तेत शिकतो. तीन वर्षांपूर्वी 25 जुलै 2022 रोजी द्रौपदी मुर्मू भारताच्या 15व्या राष्ट्रपती झाल्या. तेव्हापासून ध्रुव त्याच्या 'मम्मी'ची वाट पाहत आहे.
राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांचं जीवन कमालीचं संघर्षमय आहे. आपल्या जवळच्या माणसांना गमावल्याचं दु:ख त्यांनी अनुभवलं आहे. त्यातून बाहेर येत सामाजिक कार्य, राजकारणाला वाहून घेत त्या राष्ट्रपतीपदी विराजमान झाल्या. द्रौपदी मुर्मू यांना दोन मुलं आणि दोन मुली अशी अपत्य होती, त्यांचे पतीही सामाजिक कामात अग्रेसर होते. 1984 साली अवघ्या तीन वर्षाची असताना मुर्मू यांच्या मोठ्या मुलीचा मृत्यू झाला. 2010 मध्ये मुर्मू यांचा मुलगा लक्ष्मणचा वयाच्या 25 व्या वर्षी अचानक मृत्यू झाला. 2013 मध्ये मुर्मू यांचा दुसरा मुलगा बिरंची याचा रस्ते अपघातात मृत्यू झाला तर 2014 मध्ये मूर्मू यांचे पती श्याम यांचा मृत्यू झाला, तेव्हा ते 55 वर्षांचे होते.
'आई मला राजभवनात बोलावायची आणि चॉकलेट खायला द्यायची'
जेव्हा आम्ही ध्रुवकडे पोहोचलो, तेव्हा तो शाळेबाहेर एका बाकावर बसला होता. त्याचे नाव विचारले असता, तो फक्त हसला आणि मान हलवली. संभाषणादरम्यान, ध्रुव हळूहळू मोकळा होतो. तो म्हणतो, 'मी आठवीमध्ये शिकतो. मी २०१९ मध्ये या शाळेत आलो. माझा प्रवेश द्रौपदी मुर्मू यांनी करून दिला होता. त्या भारताच्या राष्ट्रपती आहेत आणि मी त्यांना मम्मी म्हणतो.'
'मी लहान असताना, मम्मी मला राजभवनला बोलावायची. ती मला चॉकलेट द्यायची. ती मला भेटवस्तू पाठवायची. आता, गेल्या तीन वर्षांपासून कोणताही संवाद नाही. दिवाळी आली की, मी मम्मीला विचारतो की तिने मला काही पाठवले आहे का. प्रत्येक वेळी उत्तर नाही असेच येते.'
संबंधित लेख वाचा: 1) लोकशाहीतील ‘द्रौपदी’चा संघर्षमय प्रवास |
एका लोखंडी पेटीत चार कपडे, टॉवेल आणि चप्पल
ध्रुव आम्हाला वसतिगृहात घेऊन गेला. रविवार असल्याने त्या दिवशी वर्ग नव्हता. काही मुले स्वतःहून अभ्यास करत होती. ध्रुवने आम्हाला पहिल्या मजल्यावर जाण्यास सांगितले. विद्यार्थ्यांसाठी वसतिगृह आहे. ६० ते ७० मुलांसाठी बेड आहेत. विद्यार्थ्यांचे डबे लोखंडी रॅकमध्ये ठेवलेले आहेत. ध्रुवचा डबा त्यापैकी एक आहे आणि त्याचाही. ध्रुव तो डबा उघडतो आणि दाखवतो. आत काही कपडे, टॉवेल आणि चप्पल आहेत. ध्रुव या गोष्टींसह वाचतो.
ध्रुव वयाच्या तिसऱ्या वर्षी पहिल्यांदा राजभवनात गेला. आता त्याचे आयुष्य शाळेपुरते मर्यादित आहे. बऱ्याचदा त्याच्याकडे आवश्यक असलेल्या गोष्टीही नसतात. तो दुःखी स्वरात म्हणतो, 'घरून काहीही येत नाही. मला मित्रांकडून साबण, वॉशिंग पावडर, पेन मागावे लागतात. मलाही इतर मुलांसारखे कपडे आणि अन्न हवे आहे.'
मग हळूच तो म्हणतो, 'पूर्वी मम्मी सगळं पाठवायची. मला तिची खूप आठवण येते. जेव्हा मला तिची आठवण येते तेव्हा मी हॉस्टेलमध्ये कुठेही शांतपणे बसतो.'
'जर मी वसतिगृह स्वच्छ केले नाही, तर ते मला बाहेर काढतील'
आमच्या संभाषणादरम्यान, आम्ही ध्रुवला त्याच्या दिनक्रमाबद्दल विचारले. आम्हाला कळले की त्याला वसतिगृहात काम करावे लागते. आम्ही विचारले की कोणत्या प्रकारचे काम? त्याला उत्तर मिळाले - बाथरूम साफ करणे, स्वयंपाकघर झाडणे आणि पुसणे इत्यादी.
आम्ही विचारले - वसतिगृहात या कामांसाठी कर्मचारी नाहीत का? ध्रुव म्हणतो, 'नाही. आम्ही सर्वकाही करतो. जर आम्ही स्वच्छता केली नाही तर वसतिगृह घाणेरडे दिसेल. म्हणूनच आम्हाला स्वच्छतेचे काम दिले आहे.'
जर काम केले नाही तर आम्हाला फटकारले जाते. ते म्हणतात की ते तुम्हाला वसतिगृहातून हाकलून लावतील. म्हणूनच सर्व मुले काम करतात.
ध्रुवची खरी आई सुनीतीची कहाणी
(ध्रुवची खरी आई सुनीती बलात्कार पीडित आहे, म्हणून या रिपोर्टमध्ये दोन्ही नावे बदललेली आहेत)
ध्रुवची खरी आई सुनीती झारखंडमधील जियान गावात टाइल केलेल्या छतासह मातीच्या घरात राहते. घराजवळ एक हातपंप आहे. येथे एक तारीख लिहिलेली आहे - 12 सप्टेंबर 2015. हा तो दिवस होता जेव्हा सुनीती तिच्या मुलासह पहिल्यांदाच राजभवनला पोहोचली. ध्रुवच्या कुटुंबात 12 सदस्य आहेत. दोन काका, एक काकू आणि त्यांची मुले. आजी आणि आईदेखील एकाच घरात राहतात. घरात फक्त दोनच कमावते सदस्य आहेत. मोठा काका मजूर म्हणून काम करतो आणि धाकटा काका ड्रायव्हर आहे. ध्रुवची आई पानांपासून ताटली आणि वाट्या बनवते आणि विकते. ती यातून काही पैसेदेखील कमवते. तथापि, ध्रुवला आवश्यक असलेल्या सर्व गोष्टी पुरवण्यासाठी हे पुरेसे नाही.
सुनीती ही एक अपंग व्यक्ती आहे. गुलाच मुंडा नावाच्या नक्षलवाद्याने तिच्यावर बलात्कार केला. यामुळे ध्रुवचा जन्म झाला. गुलाच आधीच विवाहित होता. त्याला दोन मुलेही होती. गावपंचायतीने गुलाचला सुनीतीच्या मुलाला त्याचे नाव देण्यास सांगितले. तरीही, गुलाचने ध्रुवला कधीही आपल्यासोबत ठेवले नाही. एका वर्षानंतर, पोलिसांशी झालेल्या चकमकीत गुलाचचा मृत्यू झाला.
सुनीतीकडे मुलाला वाढवण्यासाठी काहीही नव्हते. 2015 मध्ये तिने ध्रुवला दत्तक देण्याचा निर्णय घेतला. तिने एका वर्तमानपत्राद्वारे आवाहन केले - 'कोणीतरी माझे मूल दत्तक घ्यावे.'
द्रौपदी मुर्मूपर्यंत ही बातमी पोहोचली आणि ध्रुवचे नशीब बदलले
सुनीतीची ही विनंती झारखंडच्या तत्कालीन राज्यपाल द्रौपदी मुर्मू यांच्यापर्यंत पोहोचली. त्यांनी आई आणि मुलाला राजभवनात बोलावले. त्यांनी ध्रुवला आपल्या मांडीवर घेतले आणि सुनीतीला सांगितले की आता ध्रुवच्या शिक्षणाची काळजी घेण्याची जबाबदारी त्यांची आहे. त्यानंतर ध्रुवला एका बोर्डिंग स्कूलमध्ये दाखल करण्यात आले. त्याची १० वर्षांची फी भरण्यात आली. अधिकारी सण-उत्सवात त्याच्यासाठी भेटवस्तू घेऊ लागले.
'द्रौपदी मुर्मू म्हणाल्या होत्या- मी नेहमीच संपर्कात राहीन'
सुनीती म्हणतात, 'मी माझ्या मुलासोबत पहिल्यांदा राजभवनात गेले तेव्हा राज्यपाल द्रौपदी मुर्मू म्हणाल्या - जे काही घडले ते अमानवीय होते. आता तू एकटी नाहीस. मी नेहमीच तुझ्या संपर्कात राहीन. त्यांनी सरकारी योजनांचे लाभ मिळवून देण्याचे, घराबाहेर बोअरवेल खोदण्याचे आणि पाइपद्वारे पाणीपुरवठा करण्याचे आश्वासन दिले होते. हे सर्व केले गेले, पण त्यांनी सांगितले की ती तुला नोकरी मिळवून देऊ. हे वचन अजूनही अपूर्ण आहे.'
राष्ट्रपती झाल्यानंतर ध्रुवशी शेवटची भेट
राष्ट्रपती झाल्यानंतर 3 महिने 21 दिवसांनी, द्रौपदी मुर्मू भगवान बिरसा मुंडा यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या गावी उलिहाटू येथे आल्या. त्यांनी ध्रुवला खास आमंत्रित केले होते. सुनीतीही त्यांच्यासोबत गेली. राष्ट्रपतींनी ध्रुवला आपल्या मांडीवर घेतले. त्यांनी सुनीतीची विचारपूस केली. ही त्यांची त्यांच्याशी शेवटची भेट होती.
सुनीती म्हणतात, 'मला माझ्या मुलाचा अभिमान आहे. तो खूप चांगला आहे. तो घरी आल्यावर विचारतो की आईने काही पाठवले आहे का. मी नकार दिला तर तो दुःखी होतो. त्याला सांगा की त्याची आई त्याची खूप आठवण काढते. त्याने त्याचे शिक्षण पूर्ण करावे आणि मोठा माणूस व्हावे.'
ध्रुवचे मामा म्हणतात, 'जेव्हा गुलाचने माझ्या बहिणीशी वाईट कृत्य केले तेव्हा आम्ही घरी होतो. तेव्हा सर्वांना गुलाचची भीती वाटत होती. म्हणूनच आम्ही पोलिसांना काहीही सांगितले नाही. दोन महिन्यांनंतर, आम्ही गावाबाहेर पडलो. नंतर आम्हाला कळले की माझी बहीण गर्भवती आहे.'
'आम्ही गुलाचशी बोललो, त्याने मुलाला आणि माझ्या बहिणीला स्वीकारण्यास नकार दिला. बाळाच्या जन्मानंतर आम्ही गावात पंचायत बोलावली. गावकऱ्यांच्या दबावाखाली, गुलाचने माझ्या बहिणीवर बलात्कार केल्याचे मान्य केले, पण मुलाला स्वीकारले नाही.'
राजभवनकडून शाळेला पत्र, मग ध्रुवला प्रवेश मिळाला
ध्रुवच्या शाळेतील निरल देवगम म्हणतात, 'ध्रुवच्या प्रवेशात काहीही लपलेले नाही. सर्व काही कायदेशीररित्या केले गेले आहे. राज्यपालांचे वैयक्तिक सचिव जे.पी. दास यांनी प्रवेशासाठी माझ्याशी बोलणे केले होते. चर्चेनंतर राजभवनातून एक लेटरहेड आले.'
'द्रौपदी मुर्मू यांचे प्रधान सचिव आणि वैयक्तिक सचिव रांचीहून जमशेदपूरला आले. त्यानंतर मुलाला प्रवेश देण्यात आला. त्यांनी दुसरी ते दहावीपर्यंतचे शुल्क जमा केले. त्यावेळी शाळा फक्त दहावीपर्यंत होती. आता ती बारावीपर्यंत केली जात आहे.'
(साभार - दै. दिव्य मराठी)
