गेल्या दोन महिन्यांपासून अनाया बांगर सतत कोणत्या ना कोणत्या विधानामुळे चर्चेत आहे. अनाया बांगर म्हणजे माजी भारतीय क्रिकेटपटू संजय बांगर यांची कन्या आणि एक ट्रान्स क्रिकेटपटू…अनाया अगोदर आर्यन बांगर होता, मात्र हार्मोनल रिप्लेसमेंट थेरपीचा वापर करून त्याने स्वत:ला मुलीमध्ये रुपांत करून घेतलं आणि आर्यन झाली अनाया बांगर…. बराच काळ लंडनमध्ये राहिल्यानंतर अनाया भारतात आली आणि भारताच येताच तिने एकमागोमाग एक अशी काही स्फोटक विधान केली की क्रिकेट जगतात तिच्यामुळे चांगलीच खळबळ माजली.
महिला क्रिकेटमध्ये ‘ट्रान्स’ खेळाडूंचा समावेश करावा
आता परत एकदा अनाया बांगर चर्चेत आली आहे. महिला क्रिकेटमध्ये ‘ट्रान्स’ खेळाडूंचा समावेश करावा अशी अनायाने मागणी केली असून त्यासाठी तिने थेट आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषद (ICC) आणि भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळ (BCCI) यांच्या कोर्टातच ‘बॉल’ टाकला आहे. आयसीसी, इंग्लंड क्रिकेट बोर्ड यांनी दोन वर्षांपूर्वी ट्रान्स महिलांना महिलांच्या क्रिकेटमध्ये खेळण्यावर जवळपास बंदी घालण्याचा निर्णय घेतला होता आणि या निर्णयाला BCCI ने देखील अधिकृतपणे नाही परंतू मुकसंमती दिली होती.
इंग्लंड क्रिकेट बोर्डाने त्यावेळी म्हटले होते की, " सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर कायदा अद्ययावत झाल्यानंतर आम्ही ट्रान्सजेंडर क्रिकेटर्सच्या पात्रतेवरील आमचे नियम बदलत आहोत. या बदलाअंतर्गत, हे स्पष्ट केले जात आहे की 'ट्रान्सजेंडर' हा शब्द महिलांच्या कायदेशीर व्याख्येत समाविष्ट नाही."
आता अनाया बांगरने नेमक्या याच मुद्द्यावर थेट भाष्य केले आहे. हे नियम मानवी अधिकारांच्या विरोधात आहेत आणि ट्रान्स खेळाडूंच्या करियर तसंच मानसिकतेवर यामुळे वाईट परिणाम होतो आहे, असं मत अनायानं मांडलं आहे.
अनाया बांगरचा खळबळजनक व्हिडियो
अनाया बांगरने सोशल मीडियावर नुकताच एक व्हिडियो पोस्ट केला आहे. व्हिडियोमध्ये हातात काही कागदपत्रं घेऊन ती आयसीसी आणि बीसीसीआयला निवेदन करताना दिसतेय. आपल्या या निवेदनात अनाया बांगर म्हणते,
"भारतात आणि जगात क्रिकेटतच्या भवितव्यावर मोठा प्रभाव असलेली संस्था या नात्यानं बीसीसीआयला माझी विनंती आहे की त्यांनी या मुद्यांचा विचार करावा :
- महिला क्रिकेटमध्ये ट्रान्स महिलांच्या समावेशावरची चर्चा सुरू करावी, जी वैद्यकशास्त्र, कामिगिरीचे आडाखे आणि नैतिक समभावाच्या आधारावर केली जाईल.
- प्रत्येक खेळानुसार हिमोग्लोबिनची पातळी, टेस्टॉस्टेरॉन सप्रेशनचा कालावधी आणि कामगिरीची तपासणी यावर पात्रतेचे आडाखे ठरवले जावेत.
- तज्ज्ञ, खेळाडू, कायदेशीर सल्लागार यांच्या सहयोगानं धोरणं आखावीत, जी सर्वसमावेशक आणि स्पर्धात्मक असतील.
"मी हा रिपोर्ट आणि माझी कहाणी कोणाची सहानुभूती मिळवण्यासाठी जाहीर करत नाहीये. पण सत्यासाठी करते आहे. कारण सर्वसमावेशकतेचा अर्थ समभावाकडे दुर्लक्ष करणं असा होत नाही, तर त्याचा अर्थ पारदर्शकपणे आणि जबाबदारीनं (कामगिरीचं) मोजमाप करणं, असा आहे," असंही अनाायने व्हिडियोमध्ये नमूद केलं आहे.
संबंधित लेख वाचा: 1) ट्रान्सजेंडरने महिलांच्या गटात का खेळायचं? पॅरिस ऑलिम्पिकमध्ये संतप्त वातावरण |
अनाया बांगर कोणत्या वैद्यकीय अहवालाच्या जोरावर दावा करतेय?
अनाया बांगर ज्या रिपोर्टबद्दल व्हिडियोमध्ये सांगतेय तो रिपोर्ट नेमका काय आहे हे आपण बघू…
हार्मोनल रिप्लेसमेंट थेरपीसाठी अनाया बांगर युकेमध्ये होती.ही शस्त्रक्रीया तिने लंडनमध्ये करून घेतली. युकेमधील मॅन्चेस्टर मेट्रोपोलिटन विद्यापीठात डॉ. ब्लेर हॅमिल्टन हे एक संशोधक असून ते ट्रान्सजेंडर व्यक्तींचं आरोग्य आणि खेळातील कामगिरीवर संशोधन करतात. अनाया बांगर याच डॉ. ब्लेर हॅमिल्टनकडे ट्रिटमेंट घेत होती. वर्षभर या प्रक्रियेतून गेल्यावर डॉक्टरांनी अनायाच्या वेगवेगळ्या वैद्यकीय आणि मानसिक तपासण्या केल्या आणि एक वैद्यकीय अहवाल जाहीर केला. या अहवालावारून कुठलं राजकारण करण्याचा हेतू नसून, खेळातील समभाव आणि सर्वांचा समावेश यांचा विचार करताना तो विज्ञानाच्या आधारावर व्हावा, असा आपला उद्देश आहे असं अनायानं स्पष्ट केलं आहे. या अहवालाबद्दल अनाया व्हिडियोमध्ये म्हणते,
"ट्रान्स महिला बनताना, त्या प्रक्रियेचा माझ्या शरीरावर नेमका काय आणि किती परिणाम झाला आहे हे या अहवालात दिलं आहे. यात कुठलं मतप्रदर्शन किंवा कयास नाहीत तर डेटा, विस्तृत माहिती दिली आहे," असं अनाया सांगते. तिच्या शरीरातील हिमोग्लोबिनचं प्रमाण, ग्लुकोजची पातळी आणि ताकद या सिसजेंडर महिला खेळाडूंमधील सामान्य पातळीएवढ्या किंवा त्यापेक्षा कमी आहेत. हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपीनंतर तिची सहनशक्ती (एंड्युरन्स) आणि स्नायूंची ताकद मोठ्या प्रमाणात कमी झाली आहे आणि सामान्यतः सिसजेंडर महिलांमध्ये जेवढी असते, तेवढी झाली आहे.
आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधून ट्रान्सजेंडर खेळाळू "OUT"
हाच वैद्यकीय अहवाल, या संदर्भातील शास्त्रीय संशोधनाचे इतर अहवाल ICC आणि BCCI ला पाठवून अनाया बांगरने ट्रान्स खेळाडूंना महिला क्रिकेटचे दरवाजे पुन्हा उघडावेत अशी विनंती केली आहे.
ट्रान्सजेंडर हे आधीच मूलभूत हक्कांपासून वंचित असतांना दोन वर्षांपूर्वी आयसीसीने ट्रान्सजेंडर खेळाडूंबाबत मोठा निर्णय घेतला होता. आयसीसीने ट्रान्सजेंडर खेळाडूंना आणि ज्यांनी लिंग बदल उपचार घेतले आहेत त्यांना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये भाग घेण्याची परवानगी न देण्याचा निर्णय घेतला आहे. आंतरराष्ट्रीय खेळासाठी लिंग बदलाबाबत नवीन नियमांना आयसीसी बोर्डाने मान्यता दिल्यानंतर आता कोणताही पुरुष खेळाडू लिंग बदलून महिला क्रिकेट संघात खेळू शकणार नाही.
आयसीसीने असे सांगितले की, आयसीसीच्या नवीन नियमांनुसार, कोणत्याही पुरुष ते महिला खेळाडूला (ट्रान्सजेंडर महिला खेळाडू किंवा पुरुष लिंग बदलणारा पुरुष खेळाडू) जो कोणत्याही प्रकारच्या लिंगबदल शस्त्रक्रियेतून गेला आहे, त्यांना आंतरराष्ट्रीय महिला सामन्यांमध्ये भाग घेण्याची परवानगी दिली जाणार नाही. मग कोणत्याही शस्त्रक्रिया किंवा लिंग परिवर्तन उपचारांचा अवलंब केला असला तरीही.
खेळाच्या अखंडतेचे रक्षण करण्यासाठी आयसीसी ने ट्रान्सजेंडर क्रिकेटपटूंना आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमधून बंदी घातली आहे. डॉ. पीटर हार्कोर्ट यांच्या अध्यक्षतेखालील आयसीसी वैद्यकीय सल्लागार समितीने हा निर्णय घेतला. हे नवीन धोरण महिलांच्या खेळाच्या अखंडतेचे संरक्षण, सुरक्षा, निष्पक्षता आणि समावेशकता या तत्त्वांवर आधारित आहे. याचा अर्थ, यापुढे एखादा पुरुष लिंग परिवर्तन करून स्त्री झाला असेल तर त्याला आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेटमध्ये खेळता येणार नाही. आयसीसीच्या मते, यासाठी त्याने कोणतीही शस्त्रक्रिया किंवा लिंग पुनर्नियुक्ती उपचार घेतले असले तरी तो आंतरराष्ट्रीय महिला खेळात सहभागी होण्यास पात्र असणार नाही.
मात्र, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट बोर्डाने देशांच्या देशांतर्गत क्रिकेटमध्ये हा नियम लागू केलेला नाही. बोर्डाची इच्छा असल्यास ते त्यांच्या देशाच्या स्थानिक महिला क्रिकेटमध्ये ट्रान्सजेंडर खेळाडूंचा समावेश करू शकतात, असे आयसीसीने स्पष्ट केले आहे. 
कॅनडाची डॅनिएल मॅकगाहे ठरणार होती पहिली ट्रान्सजेंडर क्रिकेटर
महिला क्रिकेटच्या इतिहासात २०२३ मध्ये कॅनडाची डॅनिएल मॅकगाहे ही पहिली ट्रान्सजेंडर क्रिकेटर ठरली होती. त्यानंतरच आयसीसीने आपल्या नियमात बदल केला होता. आयसीसीच्या त्या निर्णयानंतर डॅनिएल मॅकगाहेने निवृत्तीची घोषणा केली. कॅनडा कडून ती ट्वेन्टी-20 महिला विश्वकरंडक पात्रता स्पर्धेत प्रतिनिधित्व करून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पहिली ट्रान्सजेंडर क्रिकेटपटू होण्याचे तिचे स्वप्न आयसीसीच्या निर्णयामुळे भंगले.
डॅनियल मॅकगहे नोव्हेंबर 2020 मध्ये पुरुषापासून महिला बनली. तिने मे 2021 पासून वैद्यकीय परिवर्तनाला सुरुवात केली. फेब्रुवारी 2020 मध्ये ती ऑस्ट्रेलियाहून कॅनडाला आली होती. 2018 मध्ये आयसीसीने जारी केलेल्या क्रिकेटपटूंच्या पात्रतेच्या नियमांमध्ये हे स्पष्ट करण्यात आले आहे की, ट्रान्स महिलांना आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळायचे असल्यास त्यांच्या रक्तातील टेस्टोस्टेरॉनची पातळी किमान 12 महिने प्रति लिटर 5 नॅनोमोल्सपेक्षा कमी ठेवावी लागेल.
यानंतर आयसीसीने आता एका निवेदनात म्हटले होते की, "डॅनियलने आयसीसीचे पात्रता निकष पूर्ण केले आहेत आणि ती आंतरराष्ट्रीय महिला क्रिकेट खेळण्यास पात्र आहे." हा प्रवास डॅनियल मॅकगहे साठी सोपा नव्हता. पुरुष ते महिला ट्रान्सजेंडर असे आयसीसीचे सर्व निकष तिने पार केले होते, त्यामुळे आयसीसीकडून तिला खेळण्यास परवानगी देण्यात आली होती. मात्र नंतर आयसीसीने ट्रान्सजेंडर खेळाडूंबाबत घेतलेल्या निर्णयामुळे डॅनियल मॅकगहे हिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धेत सहभागी होता आले नाही.
जगभरातील खेळांमध्ये ट्रान्स खेळाडूंबाबत काय भूमिका आहे?
- ट्रान्सजेंडर महिलांना जागतिक अॅथलेटिक्स स्पर्धेच्या ट्रॅक आणि फिल्ड प्रकारांत महिलांच्या गटात खेळता येणार नाही, असा निर्णय दोन वर्षांपूर्वी जागतिक अॅथलेटिक्सच्या आंतरराष्ट्रीय नियामक मंडळाने घेतला होता. 
- मैदानी खेळांच्या स्पर्धेमध्ये खेळांडूच्या शारीरिक क्षमतेमध्ये दुजाभाव नसावा, यासाठी हा निर्णय घेण्यात आल्याचे जागतिक अॅथलेटिक्सने स्पष्ट केले होते.
- ट्रान्सजेंडर महिलांमध्ये पुरुषांप्रमाणेच ताकद असल्यामुळे त्यांना महिलांच्या गटात खेळण्यास मनाई करण्यात आली आहे.
- अमेरिकेत जानेवारी 2025 मध्ये डोनाल्ड ट्रंप यांनी एका अध्यादेशावर स्वाक्षरी केली होती, ज्यात ट्रान्स महिलांना खेळात महिलांच्या गटात खेळण्यास मनाई केली होती.
- आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीने ट्रान्स महिलांना महिलांच्या खेळात ऑलिंपिकमध्ये खेळू देण्याचा निर्णय घेतला होता. त्यासंदर्भात काही नियम ठरवण्यात आले होते. त्यानुसार ट्रान्स महिलांनी लिंगबदल शस्त्रक्रिया केलेली असणं आणि त्यांनी कायदेशीररीत्या जेंडर बदलणं गरजेचं होतं.
- टेनिसची संघटना WTA नं ट्रान्स महिलांना महिलांच्या टेनिसमध्ये खेळण्याची परवानगी दिली आहे, मात्र त्यासाठी या व्यक्तींच्या शरीरातील टेस्टॉस्टेरॉनची पातळी किमान बारा महिने 10 nmol/L पेक्षा कमी असायला हवी. तसंच स्पर्धेच्या कालावधीतही ती या निकषाच्या आतच राहायला हवी, असा नियम केला आहे.
अनाया बांगर प्रकाशझोतात का आली?
18 व्या वर्षी लीसेस्टरशायरमधील हिंकले क्रिकेट क्लबचं प्रतिनिधित्व करण्यापूर्वी आर्यन मुंबईतील स्थानिक क्लब क्रिकेटमध्ये इस्लाम जिमखान्याकडून खेळला. आर्यननं 2019 मध्ये राष्ट्रीय अंडर-19 (कूच बिहार ट्रॉफी) मध्ये पुडुचेरीचं प्रतिनिधित्व केलं. ज्यात त्यानं पाच सामन्यांमध्ये 150 च्या सर्वोच्च धावा आणि दोन अर्धशतकांसह 300 धावा केल्या. तसंच त्यानं 20 विकेट्सही घेतल्या. ‘आर्यन बांगर’चे अनाया बांगरमध्ये रुपांतर झाल्यानंतर अनाया कायमच चर्चेत राहिली आहे. अनाया बागंरने लल्लन टॉपला मुलाखत दिली आहे. यात तिने हा धक्कादायक खुलासा केला आहे. या मुलाखतीत अनायाने सांगितले की,
- एक मोठा भारतीय क्रिकेटर माझ्याशी संबंध ठेवू पाहत होता.
- भारताचे काही खेळाडू मला घाणेरडे फोटो पाठवायचे.
- क्रिकेटर म्हणायचे, चल कारमध्ये. आम्हाला तुझ्याशी संबंध ठेवायचे आहेत.
- काही क्रिकेटर मला सर्वांसमोर शिवीगाळ करायचे. नंतर मला फोटो मागायचे.
