देशभक्तीपर चित्रपट, जात व्यवस्थेवरचे चित्रपट, राजकीय चित्रपट… आपल्या देशात आता अशा कोणत्याही विषयांवरचे चित्रपट आले आणि त्यावर वाद नाही उद्भवला तरच नवल… ‘उदयपुर फाइल्स’, ‘द कश्मीर फाइल्स’ आणि ‘साबरमती एक्सप्रेस’ या सिनेमांनंतर आता याच यादीत आणखी एका सिनेमाची भर पडली आहे ‘120 बहादुर’ याची… फरहान अख्तरची मुख्य भूमिका असलेल्या ‘120 बहादुर’ सिनेमाचा टिझर नुकताच प्रदर्शित झाला आणि वादाला तोंड फुटले.
या चित्रपटात 1962 च्या ‘रेझांग ला’ युद्धात शौर्य गाजवलेल्या परमवीर चक्र विजेत्या मेजर शैतान सिंह भाटी यांची कहाणी दाखवण्यात येणार आहे.भारत-चीन युद्धात फक्त 120 भारतीय सैनिकांनी शैतान सिंह यांच्या नेतृत्वाखाली तब्बल 3000 चिनी सैनिकांचा सामना करत शौर्याची यशोगाथा लिहिली होती त्यावर सिनेमाचे कथानक बेतले आहे.
फरहान अख्तरच्या ‘120 बहादुर’ला विरोध का केला जातोय?
जसा ‘120 बहादुर’ चा टिझर आला तसा हिंदी पट्ट्यात विशेषत: हरयाणा आणि राजस्थानमधून या सिनेमाला विरोध सुरू झाला. विरोध करण्याचे मुख्य कारण जातीय राजकारण आहे. नोव्हेंबरमध्ये प्रदर्शित होणाऱ्या या बहूचर्चित सिनेमाला अखिल भारतीय यादव महासभा आणि हिंदी पट्ट्यातील भाजप नेत्यांनी विरोध करायला सुरूवात केली आहे. त्यांचा आरोप आहे की या सिनेमामध्ये 1962 च्या युद्धात शहीद झालेल्या ‘अहिर’ जातीच्या सैनिकांना श्रेय देण्यात आलेले नाही. 
(‘120 बहादुर’ सिनेमात मेजर शैतान सिंग यांची भूमिका फरहान अख्तर साकारत आहे.)
अहिर समाजाच्या नेत्यांनी म्हटलं आहे की, कुमाऊं रेजिमेंटची 13वी बटालियन, ज्यात प्रामुख्याने अहिर जवानांचा समावेश होता, त्यांनीच लडाख येथील ‘रेझांग ला’ वाचवण्यासाठी चिनी सैनिकांचा खऱ्या अर्थाने मुकाबला केला होता. मात्र ‘120 बहादुर’ च्या टिझरमध्ये मुख्य भूमिका निभावणाऱ्या अहिर सैनिकांना नजरअंदाज करून मेजर शैतान सिंह भाटीवरच अधिक लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे.
अखिल भारतीय यादव महासभेच्या एका पदाधिकाऱ्याने सांगितले की, बटालियनचे नेतृत्व जरी शैतान सिंह यांनी केले असले तरी 3000 चिनी सैनिकांविरुद्ध ते एकटेच लढले नव्हते तर पूर्ण कुमाऊं रेजिमेंटची बटालियन युद्धात उतरली होती आणि त्यात अहिर सैनिकांनी प्राणाची बाजी लावली होती. मात्र सिनेमात त्याला श्रेय दिलेले नाही. या संदर्भात आमच्या संघटनेने सिनेमाचे दिग्दर्शक आणि निर्मात्यांना कायदेशीर नोटीसही पाठवलेली आहे.
अहिर समाजाच्या बटालियनचे श्रेय नाकारलं जातयं का?
या वादामध्ये हरयाणा आणि मध्यप्रदेशच्या भाजप नेत्यांनीही आता उडी मारली आहे. माजी खासदार करण सिंह तनवर म्हणतात की, ‘रेझांग ला’ युद्धात ज्या 114 अहिर सैनिकांनी आपले बलिदान दिले त्यापैकी 90 टक्के जवान हे हरयाणाच्या रेवाडी आणि महेंद्रगढ या भागातील होते. मेजर शैतान सिंहच्या पराक्रमासमोर आम्ही नतमस्तक आहोत, परंतू अहिर सैनिकांचे बलिदानही व्यर्थ होऊ नये. जर तसे झाले तर हा सिनेमा आम्ही राजस्थानमध्ये प्रदर्शित होऊ देणार नाही.
संबंधित लेख वाचा: 1) ज्या थिएटरमध्ये ‘शोले’ तब्बल 5 वर्ष धो धो चालला, त्या ‘मिनर्व्हा’ची आता ओसाडवाडी झालीये…! |
हरयाणा, राजस्थान, मध्यप्रदेश, उत्तर प्रदेश आणि बिहार या हिंदी पट्ट्यांतील राज्यांमध्ये अहिर समाजाची मोठी व्होट बँक असून हे सगळे भाजपचे मतदार आहेत, असा इशाराही भाजप नेत्यांनी या सिनेमाच्या पार्श्वभूमीवर दिला आहे.
कोण होते मेजर शैतान सिंह भाटी?
18 नोव्हेंबर 1962 रोजी पहाटे 3 वा. लडाखची रेझांग ला आर्मी पोस्ट. गोठवणाऱ्या थंडीत मेजर शैतान सिंग आपल्या 124 सैनिकांसह 303 रायफल आणि हलक्या मशीन गन घेऊन खंबीरपणे उभे होते. अचानक तीन हजारांहून अधिक चिनी सैनिकांनी हल्ला केला. आपल्या सैनिकांनी 1300 चिनी सैनिकांना ठार केले आणि त्यांना श्रीनगरकडे जाण्यापासून रोखले. या युद्धाचे हिरो होते मेजर शैतान सिंह, ज्यांना मरणोत्तर परमवीर चक्र प्रदान करण्यात आले.
मेजर शैतान सिंह यांच्यासोबत शेवटच्या क्षणापर्यंत राहिलेले कॅप्टन रामचंदर यादव त्यावेळी रेडिओ ऑपरेटर होते. ते प्रत्येक क्षणी ते त्यांच्या कमांडिंग ऑफिसरसोबत होते. कॅप्टन रामचंदर त्या युद्धाची कहाणी सागतात…
(परमवीर चक्र विजेते मेजर शैतान सिंह भाटी.)
रामचंदर म्हणतात, 'चीनी सैनिक गोळीबार करत होते. अचानक एक गोळी माझ्याजवळून गेली. साहेब मला म्हणाले - रामचंदर, तुझी रायफल मला दे. सतत गोळीबार करणाऱ्या एलएमजी माणसाला त्यांनी लक्ष्य केले आणि थेट मारले. यानंतर साहेबांना जणू शिपायासारखाच उत्साह वाटत होता. त्यांनी अंदाधुंद गोळीबार सुरू केला आणि डझनभर चिनी सैनिकांना ठार केले. 'यावेळी साहेबांच्या पोटात एकाच वेळी 10 ते 12 गोळ्या लागल्या. तत्पूर्वी त्यांच्या हातात गोळी लागली होती. हातावर पट्टी बांधून ते मोर्चा लढवत होते. पोटात एवढ्या गोळ्या लागल्याने ते खाली पडले, त्यांना दम लागला होता.
रामचंदर सांगतात की, सरांनी बेल्ट काढायला सांगितला. रामचंदरने हात लावला तेव्हा अर्धी आतडे बाहेर आलेली दिसली. जर पट्टा उघडला तर सर्व आतडे बाहेर येतील. अशा परिस्थितीत जगण्याची शक्यता असेल तर तीही नाहीशी होईल. त्यांनी आपला पट्टा काढला नाही. फक्त काही भारतीय सैनिक शिल्लक होते.
मेजर शैतान सिंग यांनी रामचंदरला सांगितले की, जाऊन सांग की आम्ही शेवटपर्यंत कसे लढलो. आपल्या सैनिकांचे शौर्य सर्वांनी जाणून घेतले पाहिजे. रामचंदर संकोचले. मेजर पूर्ण ताकदीने म्हणाले – हा माझा आदेश आहे… आणि ते बेशुद्ध झाले. रामचंदरने त्यांना खांद्यावर घेऊन खाली आणले आणि एका मोठ्या दगडाखाली लपवले. तोपर्यंत मेजर शैतान सिंग यांचा श्वास थांबला होता.
मृत्यूपूर्वीच त्यांच्या हौतात्म्याची बातमी पसरली होती
लेफ्टनंट जनरल डीडी सकलानी एका लेखात लिहितात की, 17 नोव्हेंबर रोजी संध्याकाळी 6 वाजता मी त्यांना (मेजर शैतान सिंग) बटालियनच्या मुख्यालयातून रेझांग ला फ्रंटमध्ये बोलावले. आम्ही बोलत होतो. यावेळी शैतान सिंगने मला सांगितले की, जोधपूरमध्ये त्यांच्या हौतात्म्याची बातमी पसरली होती.
त्यांनी सांगितले की आज त्यांना जोधपूरहून एका नातेवाईकाचे पत्र आले आहे. त्यात लिहिले आहे की, येथील लोक म्हणत आहेत की, शैतान सिंग लढताना शहीद झाला आहे. यावर दोघेही जोरजोरात हसू लागले. यानंतर डीडी सकलानी यांनी रात्री 9.30 वाजता मेजर शैतान सिंह यांना पुन्हा फोन केला आणि ऑपरेटरने ते झोपेत असल्याचे सांगितले. एका दिवसानंतर लढाई सुरू झाली आणि शैतान सिंग शहीद झाले.
(युद्धात रेडिओ ऑपरेटरचे काम करणारे कॅप्टन रामचंदर यादव)
लेखिका रचना बिश्ट यांनी त्यांच्या 'ब्रेव्ह परमवीर चक्र स्टोरीज' या पुस्तकात लिहिले आहे की, हवामान खूप थंड होते आणि सैनिकांकडे पुरेसे उबदार कपडेही नव्हते. सामान्य उबदार कोट देऊनच त्यांना आघाडीवर पाठवण्यात आले. यातील बहुतांश सैनिक हे हरियाणाचे होते आणि त्यांनी पहिल्यांदाच एवढी हिमवृष्टी पाहिली होती. असे असूनही मेजर शैतान सिंगने त्यांच्यात उत्साह भरला होता.
एप्रिल 1962 मध्ये, शैतान सिंग कॅप्टन डीडी सकलानींसोबत त्यांच्या कनिष्ठाच्या लग्नात गेले. पठाणकोटहून अंबाला येथे येत असताना ट्रेनमध्ये त्यांना एक ज्योतिषी भेटला. शैतान सिंग यांनी गमतीने त्याला हात दाखवला. मग हाताकडे बघून ज्योतिष म्हणाला की काही काळानंतर आयुष्यातील सर्वात मोठा सन्मान मिळणार आहे. दोघेही ते विनोद म्हणून घेतात आणि हसतात. काही वर्षांनी सकलानींनी ही गोष्ट त्यांच्या अनेक मित्रांसोबत शेअर केली.
तुमचा आदेश मी मानेन, पण माझ्या सैनिकांना काय तोंड दाखवणार?
हरियाणातील रेवाडी येथे राहणारे मेजर शैतान सिंह यांचे अंगरक्षक असलेले हवालदार निहाल सिंग सांगतात की, खराब हवामानामुळे आम्ही 11 वाजण्यापूर्वी मुख्यालयात बोलू शकलो नाही. यापूर्वी चीनसोबत जोरदार संघर्ष झाला होता. दोनच दिवसांपूर्वी आम्ही हेरगिरी करताना काही चिनी सैनिकांना ठार केले होते. दरम्यान, मुख्यालयातून पदाचा दर्जा विचारण्यात आला. प्रकृती चांगली नसेल तर पद सोडू शकता, असेही सांगण्यात आले.
(शहीद झाल्यानंतर 85 दिवसांनी मेजर शैतान सिंग यांचा मृतदेह सापडला. जेव्हा भारत आणि चीनमधील युद्ध थांबले होते. कॅप्टन रामचंदरने दगडामागे बर्फाखाली मृतदेह लपवून ठेवलेली जागा दाखवायला नेले. हा फोटो जोधपूरमधला आहे जिथे त्यांच्यावर अंत्यसंस्कार करण्यात आले.)
मेजर शैतान सिंग म्हणाले - मला तुमचा आदेश मान्य असेल, पण मी माझ्या सैनिकांना काय तोंड दाखवणार, ज्यांना मी दोन दिवसांपासून युद्धासाठी तयार राहण्यासाठी सांगत होतो. मी आधी त्यांच्याशी बोलेन आणि मग निर्णय घेईन. यानंतर त्यांनी सैनिकांशी संवाद साधला. शिपाई म्हणाले, इथेच मरू, पण आपली जमीन सोडणार नाही.
एका फुटबॉल सामन्याने शैतान सिंग वकिली सोडून सैनिक बनले
'मेजर शैतान सिंग: पीव्हीसी द मॅन इन हाफ लाइट'चे लेखक जय समोता सांगतात की मेजर शैतान सिंग जसवंत कॉलेजमध्ये दाखल झाले होता. त्यांचे बाकीचे वर्गमित्र जोधपूर स्टेट फोर्समध्ये सामील झाले होते. मेजर शैतान सिंग हे सैन्यात भरती झाले नाहीत कारण त्यांना वकील बनायचे होते. 1947 मध्ये, ते पदवीधर झाले होते आणि फुटबॉल सामना खेळत होते. तिथे त्यांची भेट कर्नल मोहन सिंग यांच्याशी झाली. कर्नल मोहन सिंग हे जोधपूर फोर्समध्ये दुर्गा हॉर्सचे कमांडंट होते आणि ते जोधपूरच्या महाराजांचे मेहुणेही होते, त्यामुळे त्यांचा खूप प्रभाव होता.
(पहिल्या चित्रात रेजांग ला वॉर मेमोरियल आणि दुसऱ्या चित्रात हवालदार निहाल सिंग.)
शैतान सिंगच्या खेळाने प्रभावित होऊन त्यांनी पुढे काय करायचे, असे विचारले. शैतान सिंग यांनी उत्तर दिले की, मला वकील व्हायचे आहे. कर्नल मोहन सिंग हे ऐकून आश्चर्यचकित झाले, कारण त्यांनी मेजर शैतान सिंग यांचे वडील लेफ्टनंट कर्नल हेम सिंग यांच्या नेतृत्वाखाली सेवा सुरू केली होती. तुझे वडील हेमसिंग शिपाई असून तू वकील बनणार आहेस, असे ते म्हणाले. तुझे वडील देशसेवेचे उदाहरण आहेत आणि तुला हे सोडून आरामदायी नोकरी करायची आहे. हे ऐकून शैतान सिंगचा विचार बदलला आणि वडिलांप्रमाणे ते सैन्यात भरती होतात. अशाप्रकारे एका फुटबॉल सामन्याने शैतान सिंगचे वकिलापासून सैनिकात रूपांतर केले.
शैतान सिंग हे नाव कसं पडले?
त्यांच्या नावामुळे शैतान सिंगची आयुष्यभर प्रशंसा आणि खिल्ली उडवली गेली. एकदा नवीन अधिकारी कुमाऊँ रेजिमेंट सेंटरमध्ये आले. जनरल नवीन अधिकाऱ्यांकडून परिचय घेत होते. कॅप्टन शरीफ हे त्यापैकीच एक होते. ते म्हणाले सर, मी कॅप्टन शरीफ आहे. जेव्हा शैतान सिंग यांची पाळी आले तेव्हा ते थोडे संकोचले आणि म्हणाले सर, माझे नाव शैतान सिंग आहे. मग जनरल जोरात हसले. ते म्हणाले की मला काय एक युनिट सापडले आहे, जिथे शैतान आणि शरीफ दोघेही आहेत.
मेजर शैतान सिंग यांना त्यांचे नाव आवडत नव्हते. या नापसंतीमागेही एक कथा आहे. लहानपणी शैतान सिंग त्यांच्या मित्रासोबत जोधपूरला सायकल भाड्याने घ्यायला गेले होते. दुकानदाराने रजिस्टरमध्ये नाव लिहायला सांगितल्यावर शैतान सिंग सांगितले. दुकानदाराने त्यांच्याकडे मोठ्या आश्चर्याने आणि विचित्र नजरेने बघितले. मग मेजर शैतान सिंग यांना त्यांच्या नावाचा त्रास होऊ लागला.
(शैतान सिंग लहानपणापासूनच उत्कृष्ट खेळाडू होते. हे चित्र त्यांच्या शालेय दिवसांचे आहे जेव्हा ते राजपूत चोपस्नी शाळेच्या फुटबॉल संघाचा कर्णधार होते. लाल वर्तुळात शैतान सिंग.)
मग ते त्यांच्या मित्राला म्हणाले की मला हे नाव नको आहे. मला ते बदलायचे आहे. लहानपणी त्यांना हे करता आले नाही, पण त्यांनी सैन्यात प्रयत्न केले, पण यश आले नाही. मेजर शैतान सिंग यांनी नाव बदलण्यासाठी लष्कराकडे तीनदा अर्ज केला होता. कागदपत्रांच्या कमतरतेमुळे त्यांचे नाव बदलले नाही आणि प्रत्येक वेळी त्यांचा अर्ज फेटाळला गेला.
मी दिवाळीला येऊ शकत नाही कारण कुटुंबापेक्षा कर्तव्य महत्त्वाचे आहे
शैतान सिंग रेजांग ला युद्धापूर्वी रजेवर जोधपूरला येणार होते. त्यांची रजाही मंजूर झाली होती. 28 ऑक्टोबर 1962 रोजी दिवाळी होती, पण ते वेळेवर निघू शकले नाहीत. मग तेथून निघून श्रीनगरला पोहोचले. जेव्हा ते त्यांच्या मित्राच्या ठिकाणी गेले तेव्हा त्यांची आई म्हणाली, "शैतान, तू संध्याकाळी जा." माझ्या कुटुंबाला देण्यासाठी मी दिवसभरात बाजारातून काही भेटवस्तू घेऊन येईन.
(15 फेब्रुवारी 1963 रोजी मेजर शैतान सिंग यांच्या मृतदेहाला गार्ड ऑफ ऑनर देताना सैनिक)
दरम्यान, त्यांना पुन्हा परत येण्याचे आदेश देण्यात आले आणि ते कधीही रजेवर जाऊ शकले नाही. यावेळी त्यांनी त्यांच्या एका मित्राला पत्र लिहिले की, मंजूर रजा मिळाल्यानंतरही मी दिवाळीसाठी येऊ शकलो नाही, कारण कुटुंबापेक्षा कर्तव्य महत्त्वाचे आहे, याची मला खंत नाही.
